Έπεσε σύρμα!! Η φωτό που κάνει θραύση στο διαδίκτυο…

EROTIMATIKO

Επική φωτογραφία που κάνει θραύση στο διαδίκτυο…

Δίνουν 10 ευρώ για κάλαντα…!

kalanta

Δεν ξέρουμε αν είναι πραγματική φωτογραφία ή επινόηση, πάντως αξίζει…

 

πηγη

ΛΥΣΙΜΑΧΙΟ – Lysimachia Vulgaris

 

 
 
 
 
 
 
 
Πολυετές φυτό που φθάνει σε ύψος το 1 μέτρο, με λογχοειδή φύλλα και κίτρινα άνθη. Περιέχει σαπωνίνες, φλαβονοειδή και ταννίνες. 
Το βότανο λόγω της στυπτικής του δράσης μπορεί και σταματά της αιμορραγίες στο σώμα και
εσωτερικά και εξωτερικά. Εξωτερικά χρησιμοποιείται στον καθαρισμό των πληγών αλλά και ως στοματικό διάλυμα για ερεθισμένα ούλα. Επίσης μπορεί να ληφθεί για γαστρεντερικά προβλήματα όπως διάρροια και δυσεντερία.

Εντοπίστηκαν αρχαία στο Μετρό του Πειραιά – Ανάγονται στην ελληνιστική περίοδο

Εντοπίστηκαν αρχαία στο Μετρό του Πειραιά – Ανάγονται στην ελληνιστική περίοδο

Στo πλαίσιο του έργου της Αττικό Μετρό «Επέκταση της Γραμμής 3: τμήμα Χαϊδάρι-Πειραιάς» ολοκληρώνεται το τρέχον διάστημα η αρχαιολογική διερεύνηση των αρχαίων φρεάτων που εντοπίστηκαν στον υπό κατασκευή σταθμό «Δημοτικό Θέατρο», επί της πλατείας Αγίου Κωνσταντίνου, σε ένα εκ των οποίων σε απόλυτο υψόμετρο 1,12 μ. κάτω από το επίπεδο της επιφάνειας της θάλασσας (βάθος -14,17 μ. από την επιφάνεια) αποκαλύφθηκε και συλλέχθηκε ξύλινο περίοπτο γλυπτό όρθιας ενδεδυμένης ανδρικής μορφής…

Εντοπίστηκε, σε επαφή με το τοίχωμα του φρέατος προς τα βόρεια, με την οπίσθια πλευρά του προς τα άνω και με το άνω τμήμα του στραμμένο προς τα δυτικά. Βρισκόταν εντός στρώματος γκρίζας ιλύος με αρκετή λατύπη, εντός του υδροφόρου ορίζοντα, που εμπεριείχε κεραμική και τμήματα αγγείων που χρονολογούνται στο τέλος της ελληνιστικής περιόδου (100-86 π.Χ.), μαζί με άλλα οικιστικά κατάλοιπα (κεράμους, μεταλλικά αντικείμενα και άλλα τεμάχια ξύλων μικρών διαστάσεων).

Στο ίδιο περίπου βάθος με το ξύλινο γλυπτό εντοπίστηκε επίσης θραύσμα μαρμάρινου γλυπτού γυναικείας μορφής (πιθανόν Αρτέμιδος) καθήμενης στη ράχη ελαφιού.

Το ξύλινο γλυπτό είναι ελλιπές ως προς την κεφαλή και τα άνω και κάτω άκρα. Έχει μέγιστο σωζόμενο ύψος 0,47 μ. και πλάτος 0,21 μ. Η μορφή παριστάνεται όρθια σε ελαφρά κίνηση βηματισμού, όπως διακρίνεται από την αντίθετη κίνηση των δύο σκελών: το δεξί λυγίζει προς τα εμπρός, ενώ το αριστερό σε μεγαλύτερη έκταση προς τα πίσω. Φορά κοντό χιτώνα και έχει λυγισμένους τους αγκώνες στο ύψος της μέσης, με τους βραχίονες σε έκταση προς τα εμπρός.

Το γλυπτό μεταφέρθηκε αμέσως στο εργαστήριο συντήρησης της ΚΣΤ” ΕΠΚΑ,  σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες ασφαλούς μεταφοράς αρχαιοτήτων.

Ερμής Τρισμέγιστος, ο Πρώτος ¨Απεσταλμένος¨

Γιατί λέει ο Θεός: « Ο Νοήμων άνθρωπος ας γνωρίσει τον εαυτό του» (Γνώθι σαυτόν). Διότι εγώ ο ίδιος παραστέκομαι στους οσίους, στους αγαθούς, στους αγνούς, στους ελεήμονες στους ευσεβείς, και η παρουσία μου γίνεται βοήθεια και αμέσως αναγνωρίζουν τα πάντα και τιμούν με αγάπη τον Πατέρα και τον ευχαριστούν επαινώντας και υμνώντας τον όπως του ταιριάζει με θερμή αγάπη. 

Και προτού να παραδώσουν το σώμα τους στον θάνατο, σιχαίνονται τις αισθήσεις, γνωρίζοντας τις επενέργειες τους. Περισσότερο όμως δεν θα αφήσω εγώ ο ίδιος ο Νους να πραγματοποιηθούν οι επενέργειες του σώματος που τους πολιορκούν. Έχοντας τον ρόλο του φύλακα θα αποκλείσω τις εισόδους των κακών και άτιμων επενεργειών, αποκόπτοντας τις φαντασιώσεις τους.

Από τους ανόητους, τους κακούς, τους πονηρούς, τους φθονερούς, τους πλεονέκτες, τους φονιάδες και τους ασεβείς είμαι μακριά, παραδίδοντας τους στον τιμωρό δαίμονα, ο οποίος αυξάνοντας την διαπεραστικότητα της φωτιάς τους, επιτίθεται στον τομέα των αισθήσεων και τους εξοπλίζει ακόμη περισσότερο για τις ανομίες, για να πετύχουν μεγαλύτερη τιμωρία. Και δεν σταματούν να έχουν επιθυμία για αχόρταγες ορέξεις, μαχόμενοι άπληστα στο σκοτάδι, και αυτούς τους βασανίζει, και εναντίον τους αυξάνει ακόμη περισσότερο την φωτιά. 
 
Αφού είπε αυτά ο Ποιμάνδρης, ενώθηκε μπροστά μου με τις δυνάμεις. Και εγώ , αφού ευχαρίστησα και επαίνεσα τον Πατέρα των Πάντων, αφέθηκα, αφού δυναμώθηκα από αυτόν και διδάχθηκα την φύση του σύμπαντος. Τότε άρχισα να κηρύσσω: «Άνθρωποι γεννημένοι στην γη, εσείς που έχετε παραδώσει τον εαυτό σας στην μέθη και στον ύπνο, ξυπνήστε, σταματήστε την κραιπάλη προσελκυσμένοι από τον παράλογο ύπνο. Γιατί τους εαυτούς σας παραδώσατε στον θάνατο, ενώ έχετε την δύναμη να συμμετέχετε στην αθανασία; Μετανοήστε εσείς που προχωρήσατε με την πλάνη και μετείχατε στην άγνοια, απαλλαχθείτε από το σκοτεινό φως και πάρτε μέρος στην αθανασία, αφού εγκαταλείψετε την φθορά».
Κι εγώ την ευεργεσία του Ποιμάνδρη κατέγραψα για τον εαυτό μου και έχοντας ικανοποιηθεί σε αυτά που ήθελα, χάρηκα. Γιατί ο ύπνος του σώματος έγινε ξύπνημα της ψυχής, και το κλείσιμο των ματιών αληθινή όραση, και η σιωπή μου εγκυμονούσε το καλό, και η διατύπωση του λόγου μου έγινε δημιούργημα αγαθό. Αυτό συνέβη, αφού πήρα από τον Νου μου, δηλαδή από τον Ποιμάνδρη, τον Λόγο της Υπέρτατης Αρχής. Αφού εμπνεύστηκα την θεϊκή αλήθεια, ήρθα. Γι΄αυτό εκφέρω από την ψυχή μου και με όλη την δύναμη μου ύμνο στον Μοναδικό Πατέρα!

ΕΡΜΗΣ ΤΡΙΣΜΕΓΙΣΤΟΣ
ΔΙΑΛΟΓΟΙ-ΠΟΙΜΑΝΔΡΗΣ


Πώς Θα Πληρώσετε Λιγότερα Τέλη Κυκλοφορίας;


 
Μέσα στην εβδομάδα αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή η τροπολογία που θα παρατείνει τη ρύθμιση για την πληρωμή μέρους των τελών κυκλοφορίας ενός οχήματος…
Η ρύθμιση που ίσχυσε και το 2014 –ψηφίστηκε για πρώτη φορά τον περασμένο Απρίλιο- έτυχε μεγάλης ανταπόκρισης από τους οδηγούς με αποτέλεσμα η Καραγιώργη Σερβίας να καταλήγει στην παράταση τουλάχιστον και για το 2015, ενδεχομένως και επ’ αόριστον.

Ποιο δικαίωμα θα μας δώσει αυτή η τροπολογία;

Θα παρατείνει τη νομοθετική ρύθμιση η οποία επιτρέπει –ειδικά στους ιδιοκτήτες αυτοκινήτων μεγάλου κυβισμού- να καταθέσουν τώρα τις πινακίδες τους και να τις πάρουν πίσω αργότερα πληρώνοντας όχι ολόκληρα τα τέλη του 2015 αλλά μόνο αυτά που αντιστοιχούν στο χρονικό διάστημα για το οποίο το όχημα θα παραμένει σε κυκλοφορία.

Πώς θα λειτουργήσει το σύστημα; Αν κάποιος θέσει ένα δίλιτρο όχημα σε ακινησία μέχρι το τέλος του χρόνου –υπολείπονται έξι εργάσιμες- και αποφασίσει να το κινήσει τον Aύγουστο του 2015, τότε θα πρέπει να προκαταβάλει 275 ευρώ για τα τέλη κυκλοφορίας του 2015, ποσό που αποτελεί τα 5/12 των ετήσιων Tελών Kυκλοφορίας.

Aν τώρα καταθέσει και πάλι τις πινακίδες κυκλοφορίας του οχήματος τον Σεπτέμβριο δεν πρόκειται να εισπράξει πίσω τα υπόλοιπα 220 ευρώ που αναλογούν στους υπόλοιπους 4 μήνες που δεν πρόκειται να κυκλοφορήσει το I.X. του, με αποτέλεσμα να έχει χάσει 220 ευρώ. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τον Φόρο Πολυτελούς Διαβίωσης αλλά και τα τεκμήρια τα οποία απ’ ότι φαίνεται θα παραμείνουν σε ισχύ και για όλο το 2015, Τα τεκμήρια υπολογίζονται με βάση τους μήνες που πραγματικά βρίσκεται σε κυκλοφορία ένα όχημα. Δηλαδή ο κάτοχος που θα προβεί σε άρση ακινησία του δίλιτρου I.X. του για έναν μόλις μήνα θα καταβάλει μόλις 36,6 ευρώ για Φόρο Πολυτελούς Διαβίωσης, ενώ το τεκμήριο που πρέπει να καλύψει ανέρχεται σε μόλις 733,3 ευρώ.

Πληρωμή σε δόσεις

Αν δεν χρειάζεστε έκπτωση αλλά ευκολίες πληρωμής, ένας τρόπος υπάρχει: να τα πληρώσετε με πιστωτική κάρτα προκειμένου να αξιοποιήσετε τις άτοκες δόσεις που προσφέρουν. Η Εθνική Τράπεζα με την AlphaBankπροσφέρουν εννέα άτοκες δόσεις, και η Πειραιώς με την Eurobankέξι δόσεις. Το μόνο που χρειάζεται είναι να έχετε υπόλοιπο στην πιστωτική σας κάρτα ενώ η διαδικασία μπορεί να γίνει και ηλεκτρονικά.

πηγη

Προσοχή στα 5 αυτά χόρτα που θα σε στείλουν αδιάβαστο!

https://i2.wp.com/secretproduction.gr/wp-content/uploads/2014/12/img22534_11ca225f7cd2086ddd857965dd1823c5_240_180c.jpgΗ πιο κλασική ερώτηση που μου κάνουν οι άνθρωποι, όταν μαθαίνουν τι δουλειά κάνω, είναι αν έχω πάθει ποτέ δηλητηρίαση από χόρτα. 

Ευτυχώς, τα χόρτα που μπορούν να σε στείλουν στο νοσοκομείο ή και στον άλλο κόσμο είναι πολύ λίγα στη χώρα μας. 

Η γνώση σε κάθε περίπτωση είναι χρήσιμη, αν θέλουμε να μαζεύουμε χόρτα με ασφάλεια.
Ας δούμε μερικά από τα πιο συνηθισμένα τοξικά χόρτα που μπορούμε να συναντήσουμε:

1. Το φιδόχορτο ή δρακοντιά (Arum italicum) 

Η δρακοντιά είναι ένα πολυετές ποώδες φυτό των εύκρατων περιοχών. Φυτρώνει σε χωράφια, χαντάκια και άκρες δρόμων σε χαμηλό υψόμετρο. Αν και ύστερα από κατάλληλη επεξεργασία έχει φαρμακευτικές ιδιότητες, η κατανάλωσή του ως έχει προκαλεί οίδημα γλώσσας, εμετούς, σπασμούς, διαστολή κόρης και αναισθησία. Τα φύλλα του ερεθίζουν το δέρμα, ενώ επίσης περιέχει ένα δηλητήριο χημικώς ασταθές, την αροίνη, η οποία είναι ερεθιστική για το δέρμα. 


Ήδη από τον 17ο αι., οι γυναίκες παρασκεύαζαν από τις ρίζες της δρακοντιάς ένα απόσταγμα που χρησιμοποιούσαν ως καλλυντικό προσώπου, για ανανέωση του γερασμένου δέρματος.

2. Ο φλόμος («Με φλόμωσες» που λέμε!) 

Οι παλιοί κάτοικοι του χωριού μου συνήθιζαν να ψαρεύουν στο ποτάμι χρησιμοποιώντας το γάλα του φλόμου. Είναι τόσο τοξικό που τα ψάρια κολυμπούσαν πανικόβλητα προς την επιφάνεια, όπου ο επίδοξος ψαράς παραμόνευε με την απόχη του. Αν τύχει και το γάλα του φλόμου έρθει σε επαφή με τη γλώσσα σας, θα καίγεστε για 2-3 μέρες και θα χάσετε την αίσθηση της γεύσης. Πολύ καλή λύση αν θέλετε να παρευρίσκεστε σε γεύματα με κακό φαγητό! Αν φτάσει και στο στομάχι σας, τότε η επίσκεψη στα εξωτερικά ιατρεία είναι αναπόφευκτη.


3. Το κώνειο (Conium maculatum L) 

Το φυτό που έστειλε στον Άδη τον μέγα φιλόσοφο Σωκράτη είναι σχεδόν παντού. Μοιάζει αρκετά με το αγριοκάροτο, αλλά είναι λιγότερο «χνουδωτό» και ο κορμός του έχει μαύρα στίγματα. Θέλει αρκετή προσοχή, γιατί είναι πολύ διαδεδομένο στην Ελλάδα και στην όψη μοιάζει με πολλά βρώσιμα χόρτα.


Περιέχει ουσίες, οι οποίες δεν έχουν ακόμα προσδιοριστεί, που μπορεί να προκαλέσουν παροδική μείωση στη αντίληψή μας. Εξ ου και ο χαρακτηρισμός «βλίτο» για κάποιους ανθρώπους. Επίσης, ο χαρακτηρισμός «δεν τρώω κουτόχορτο» , στο βλίτο αναφέρεται.

4. Το διαβολόχορτο (Datura) 

Το διαβολόχορτο χρησιμοποιείται συχνά από θανάσιμες πεθερές που θέλουν να θανατώσουν τους γαμπρούς τους με μια χορτόπιτα. Το βρίσκουμε το καλοκαίρι να φυτρώνει σε καλλιεργήσιμα χωράφια ανάμεσα σε βλίτα, κολοκυθάκια, μπάμιες και άλλα κηπευτικά. Ο μύθος ότι μοιάζει με βλίτο αναπαράγεται από τις πεθερές που θέλουν να καλύψουν τα φονικά τους ένστικτα. Ακόμα και αν δεν το ξεχωρίσεις από τα φύλλα του, το χαρακτηριστικό «καστανάκι» που κυοφορεί το επίσης ευδιάκριτο λουλούδι του κάνει μπαμ.


Το επιστημονικό του όνομα (“Εκβάλλιον το ελατήριον”), το φυτό το πήρε επειδή όταν κάποιος αγγίξει τους καρπούς, αυτοί εκτοξεύονται παντού. Ωραίο παιχνίδι!


5. Η πικραγγουριά (Ecballium elaterium) 

Η πικραγγουριά μοιάζει λίγο με μικρή πεπονιά και τη συναντάμε τόσο σε καλλιεργήσιμα χωράφια όσο και στο βουνό. Η κατανάλωσή της σε μικρές ποσότητες αρχικά θα σας φέρει σε μια κατάσταση χαλάρωσης. Αν το παρακάνετε, όμως, θα ακολουθήσει λιποθυμία και θα χρειαστείτε πλύση στομάχου. Τα σπόρια της κρύβονται σε ένα χαρακτηριστικό στρογγυλό μπαλάκι που μοιάζει με λάμπα και κάνει την πικραγγουριά ευδιάκριτη από τα 500 μ. μακριά. Δεν το καταναλώνουμε σε καμία περίπτωση!!! Τέλος, πρέπει να σημειώσουμε ότι στην αρχαία Ελλάδα τα παραπάνω φυτά μπορούσαν με την ανάλογη επεξεργασία να μετατραπούν σε ελιξίρια που θεράπευαν δεκάδες ασθένειες, γεγονός που επιβεβαιώνει και την παροιμία «από το αγκάθι βγαίνει ρόδο». Αφήνουμε, όμως, αυτές τις δουλειές στους ειδικούς και απολαμβάνουμε τα υπόλοιπα εκατοντάδες βρώσιμα χόρτα που μας χαρίζει η ελληνική γη.


Oymyakon: Το πιο παγωμένο χωριό της Γης με τους -67 βαθμούς Κελσίου [Εικόνες]

Εάν πιστεύετε ότι ο Χειμώνας έχει μπει πλέον για τα καλά και ότι κάνει πολύ κρύο για βόλτες και εξόδους, μερικές φωτογραφίες από το Oymyakon της Ρωσίας, το πιο παγωμένο χωριό της Γης, ίσως σας κάνουν να αλλάξετε γνώμη.

Ο μέσος όρος θερμοκρασίας τον Ιανουάριο είναι -50 βαθμοί Κελσίου, ενώ η χαμηλότερη θερμοκρασία καταγράφηκε το χειμώνα του 1933 με -67 βαθμούς Κελσίου.

Η φωτογράφος Ammos Chaple από τη Νέα Ζηλανδία αποφάσισε να επισκεφθεί αυτό το μέρος και να τραβήξει φωτογραφίες από την καθημερινή ζωή των κατοίκων.
«Φορούσα λεπτό παντελόνι την πρώτη μέρα και το κρύο μου είχε κοκαλώσει τα πόδια.
Ακόμα και το σάλιο μου ένοιωθα να παγώνει. Το πιο δύσκολο πράγμα ήταν να μπορέσω υπό αυτές τις συνθήκες να κρατάω την κάμερά μου σταθερή», επισήμανε η φωτογράφος.
coldest-village-oymyakon-russia-amos-chaple-6
coldest-village-oymyakon-russia-amos-chaple-8
coldest-village-oymyakon-russia-amos-chaple-19
coldest-village-oymyakon-russia-amos-chaple-22

Χολοκυστίτιδα: Πότε ο πόνος στην κοιλιά χρήζει άμεσης αντιμετώπισης

 
 
 Πρόκειται, δηλαδή, για φλεγμονή της χοληδόχου κύστης, προκαλούμενη συνήθως από απόφραξη των χοληφόρων πόρων με χολόλιθους.
Παρατηρείται συχνότερα σε γυναίκες, παχύσαρκους ασθενείς, καθώς και σε εκείνους που είναι σε δίαιτα.
Η οξεία χολοκυστίτιδα προκαλείται συνήθως από απόφραξη των χοληφόρων πόρων, χημικό ερεθισμό και συχνά λοίμωξη της χοληδόχου κύστης.
Η χολή σχηματίζεται στο ήπαρ και φέρεται μέσω του ηπατικού πόρου στη χοληδόχο κύστη, όπου και αποθηκεύεται. Η χοληδόχος κύστη αδειάζει τη χολή μέσω του κυστικού πόρου στο χοληδόχο πόρο, ο οποίος που σχηματίζεται από τη συμβολή του ηπατικού με τον κυστικό πόρο.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά συμπτώματα
– Ο πόνος στο άνω δεξί τεταρτημόριο της κοιλιάς εκδηλώνεται συνήθως μετά από ένα λιπαρό γεύμα
– Συνοδά συμπτώματα μπορεί να είναι ο πυρετός, τα ρίγη, η ναυτία και ο εμετός
– Ο πόνος εξαπλώνεται στο δεξί ώμο ή στη δεξιά πλευρά της πλάτης
– Παρατηρείται ίκτερος στο 20% περίπου των ασθενών


Πώς αντιμετωπίζεται
Στην περίπτωση της χολοκυστίτιδας επιβάλλεται να γίνεται εισαγωγή στο νοσοκομείο.
Στο 60% των περιπτώσεων η οξεία χολοκυστίτιδα υποχωρεί με διακοπή σίτισης, ρινογαστρικό σωλήνα, ενδοφλέβια υγρά και αντιβίωση. Χολοκυστεκτομή (χειρουργική αφαίρεση της χοληδόχου κύστης), πρέπει πάντα να γίνεται μετά από ένα επεισόδιο οξείας χολοκυστίτιδας.
Υπάρχουν δύο τάσεις. Η πρώτη υποστηρίζει ότι η χολοκυστεκτομή πρέπει να γίνεται «εν ψυχρώ», δηλαδή εβδομάδες μετά την οξεία φάση. Η άλλη άποψη υποστηρίζει ότι η επέμβαση πρέπει να γίνεται αμέσως σε όλους τους ασθενείς με οξεία χολοκυστίτιδα, (εν θερμώ), εκτός αν η γενική κατάσταση του ασθενή δεν το επιτρέπει.
Στο 50% των περιπτώσεων μπορεί να χειρουργηθεί λαπαροσκοπικά, παρά τις δυσκολίες που οφείλονται στη φλεγμονή. Φυσικά, oι επιπλοκές (ύδρωπας, εμπύημα, διάτρηση της κύστης), απαιτούν επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση, όπως και η αλιθιασική χολοκυστίτιδα.
 

Η βρετανική Telegraph είναι υπέρ της… δραχμής -«Κάποιοι θα καλωσόριζαν με χαρά την έξοδο από το ευρώ»

 

Με ενδιαφέρον βλέπει η βρετανική Telegraph την επιστροφή της Ελλάδας στη δραχμή, αν κερδίσει τις εκλογές ο ΣΥΡΙΖΑ. Βγάζει και προκλητικό συμπέρασμα για τον Τσίπρα: «Αλλά αν δεν το καταφέρει, θα είναι αδύναμος ηγέτης».
Το ενδιαφέρον των ξένων μέσων ενημέρωσης συνεχίζουν να κεντρίζουν οι πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Νέα δημοσιεύματα μιλούν για χάος στη χώρα μετά τις εκλογές και προτρέπουν για… έξοδο από το ευρώ.
Χαρακτηριστική η περίπτωση της βρετανικής εφημερίδας Telegraph η οποία αναφέρει ότι μια εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ απειλεί την Ελλάδα με χρεοκοπία και άτακτη έξοδο από το ευρώ.
«Κάτι τέτοιο θα ήταν για όλους μια καταστροφή, αλλά αν γίνει σωστά και συντεταγμένα, τότε η επανεισδοχή των εθνικών νομισμάτων μέσα στην Eυρωζώνη θα μπορούσε να σημαίνει μια καινούργια και ελπιδοφόρα αρχή» αναφέρει η εφημερίδα.

Μάλιστα τονίζεται ότι οι εξελίξεις στην Ελλάδα δεν απασχολούν και τόσο πολύ τους επενδυτές και τις αγορές, όπως συνέβαινε το 2011 και το 2012, όταν απειλήθηκε με κατάρρευση ολόκληρη η ευρωζώνη. Η κρίση στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από τον Βρετανό αρθρογράφο ως μια «ιστορία του χθες», καθώς πλέον στην ατζέντα είναι ψηλά άλλα θέματα, όπως οι μεγάλες περικοπές των αναδυόμενων οικονομιών εξαιτίας του εκτεταμένου χρέους σε δολάρια.
Κατά την εφημερίδα κάποιοι θα καλωσόριζαν με χαρά τη χρεοκοπία της Ελλάδας ή έξοδο από το ευρώ καθώς υπάρχουν πλέον οι μηχανισμοί που θα εμποδίσουν τη μετάδοση στις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. «Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε ίσως μια προειδοποίηση και για άλλες χώρες, τις οποίες θα ανάγκαζε να επανενεργοποιήσουν τα μεταρρυθμιστικά προγράμματα που είχαν φτάσει σε αδιέξοδο», τονίζεται.
Ενα τέτοιο σενάριο, όμως, κατά τον δημοσιογράφο της Telegraph, είναι υπερβολικά αισιόδοξο για αυτούς που το πρεσβεύουν, καθώς υποτιμούν την ικανότητα των γεγονότων να ξεφύγουν μαζικά πέρα από κάθε έλεγχο. Με το που θα ξεκινήσει μία αλυσιδωτή αντίδραση, είναι δύσκολο να σταματήσει. Ετσι, για ένα ασταθές ενιαίο νόμισμα, ακόμη και με το βάρος της ΕΚΤ πίσω από την όλη προσπάθεια να αντιμετωπιστούν τα γεγονότα, μπορεί να το καταστήσει εξαιρετικά αδύναμο. Αλλωστε, το πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα, που άλλαξε πλήρως μετά την κρίση, την καθιστά ακόμη πιο απρόβλεπτη.
Το πιο σημαντικό γεγονός είναι πως η Ελλάδα, καθώς και μια σειρά άλλων κρατών-μελών της ευρωζώνης χρειάζεται να καταλάβουν πως πρέπει να εγκαταλείψουν άμεσα το ευρώ, αλλά όχι με τον πολιτικά χαοτικό τρόπο που μπορεί να συμβεί αν ο ΣΥΡΙΖΑ νικήσει τις επόμενες εθνικές εκλογές.
Αν βγει ο Τσίπρας, τότε τι;
Αν, όμως, τελικά ο Αλέξης Τσίπρας βγει νικηφόροςη εφημερίδα τονίζει ότι είναι σχεδόν ακατόρθωτο να βρεθεί κάποιος εντός ευρωζώνης που να συμφωνήσει σε νέα αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, ενώ δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να επανέλθουν οι μισθοί και οι συντάξεις στα προ κρίσης επίπεδα, που ευαγγελίζεται ο ΣΥΡΙΖΑ.
Ωστόσο, ο Αλέξης Τσίπρας, αναφέρεται στο άρθρο της Telegraph, φαίνεται να σκέφτεται ότι μπορεί να επιτύχει αυτά που θέλει με το να απειλεί να τινάξει το ευρώ στον αέρα. Αλλωστε, «έπιασε» στο παρελθόν, γιατί να μην πιάσει και τώρα; Αν όμως, η ευρωζώνη θεωρήσει ότι είναι σε θέση να αντιμετωπίσει μια ελληνική έξοδο, τότε η μπλόφα του Τσίπρα θα αποτύχει. Και τότε ο Τσίπρας θα περάσει στην Ιστορία ως αυτό που αποκαλούν οι Βρετανοί «a man of straw», που επί λέξει σημαίνει «αχυράνθρωπος», αλλά στην ουσία σημαίνει ότι είναι ένας πολιτικός ηγέτης αδύναμος, που εύκολα ηττάται.
 

H μυστική ακτινοβολία του Mαντείου των Δελφών

 

Ο ρόλος του Δελφικού Μαντείου στον αρχαίο κόσμο ήταν πολυδιάστατος. Από το τέλος του 9ου αι. π.Χ. τουλάχιστον, που εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις της λατρείας του Απόλλωνος στους Δελφούς και της έναρξης της μαντικής διαδικασίας, μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ., που δόθηκε ο πολύ γνωστός, τελευταίος, συμβολικός ψευδοχρησμός στον αυτοκράτορα Ιουλιανό, για περισσότερο δηλαδή από 1.200 χρόνια, το δελφικό μαντείο εξέδιδε χρησμούς και σε ιδιώτες και σε πόλεις-κράτη, επηρεάζοντας, όσο κανένας άλλος θεσμός, ολόκληρη τη μικρή και τη μεγάλη αρχαία ελληνική ιστορία.
Η μεγάλη σημασία του μαντείου στον αρχαίο κόσμο μπορεί να γίνει κατανοητή από το γεγονός ότι από τους 615 δελφικούς χρησμούς που μας έχουν διασωθεί, οι 73, δηλαδή ποσοστό 12%, αναφέρονται στην ίδρυση αποικιών, οι 130, δηλαδή 21%, είναι πολιτικού περιεχομένου και οι 185, δηλαδή 31%, είναι δημόσιου θρησκευτικού περιεχομένου. Από το σύνολο των χρησμών, οι 388, δηλαδή το 64%, αφορούσαν θέματα άμεσα σχετιζόμενα με την πορεία της αρχαίας ελληνικής ιστορίας.
Φυσικά, η επιρροή επίκοιλλε από εποχή σε εποχή. Αρχικά, η ακτινοβολία ήταν περιορισμένη. Η μαντική λατρεία θα πρέπει να προϋπήρχε πριν ακόμη και από την «έλευση» του Απόλλωνος, και ίσως αυτό να υπήρξε η αφορμή για την οποία ο συγκεκριμένος θεός «εγκαταστάθηκε» στους Δελφούς. Η μαντική διαδικασία ελάμβανε χώρα μέσα σε κάποιο σπήλαιο (άντρον), είχε λαϊκό χαρακτήρα και δεν είχε τεθεί ακόμα υπό τον έλεγχο κάποιας κρατικής εξουσίας. Πάντως, έχουν βρεθεί πρώιμα αναθήματα στο ιερό, τα οποία, εκτός από την κυρίως Ελλάδα, προέρχονται και από πιο μακρινές περιοχές, όπως, π.χ., από την Κρήτη και την Κύπρο, και αποτελούν ενδείξεις για πρώιμη διασπορά της φήμης του μαντείου.

Μαντεία και αποικισμός
Η φήμη του μαντείου αναπτύχθηκε σημαντικά με τον ρόλο που έπαιξε κατά τον μεγάλο ελληνικό αποικισμό. Ήδη από τα μέσα του 8ου αι. η κατάκτηση των θαλάσσιων δρόμων, το εμπόριο, αλλά κυρίως τα μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν στις ελληνικές πόλεις μεταξύ αντιμαχόμενων αριστοκρατικών γενών, οδήγησαν στη δημιουργία αποικιών στα παράλια όλης της Μεσογείου. Για τον αποικισμό αυτόν και συγκεκριμένα για τις περιοχές που κατευθύνονταν οι άποικοι, για τους αρχηγούς της κάθε αποστολής, για τις πιθανότητες επιτυχίας του εγχειρήματος κ.ά. πάντα ρωτούσαν το μαντείο, η συμβολή του οποίου υπήρξε καθοριστική.
Βέβαια η άποψη ότι το μαντείο είχε γνώση της κατάστασης ακόμα και μακρινών περιοχών σε όλη τη Μεσόγειο και μπορούσε έτσι να κατευθύνει το κύμα του αποικισμού δεν γίνεται πλέον δεκτή από την έρευνα. Σήμερα πιστεύεται ότι όλη την προεργασία για την αποστολή μιας αποικίας την είχαν κάνει οι ίδιες οι ενδιαφερόμενες πόλεις-κράτη και είχαν θέσει τα στοιχεία αυτά εκ των προτέρων στη διάθεση των ιερέων. Με τον τρόπο αυτόν ο χρησμός ετίθετο υπό τη σκέπη του Απόλλωνος και, φυσικά, η απόφαση που κάλυπτε το θεϊκό κύρος γινόταν ευκολότερα δεκτή από όλους, βουλόμενους και μη. Eτσι, οι Δελφοί όχι μόνο έδωσαν διέξοδο στις ασφυκτικές πολιτικοκοινωνικές συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί στην κυρίως Ελλάδα, αλλά δημιούργησαν και σημαντικούς δεσμούς με τις νέες αποικίες, αποτελώντας πόλο μεγάλης επιρροής σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.
Μαντείο και διεθνείς σχέσεις
Κατά τον 7ο και 6ο π.Χ. αι., οπότε λαμβάνει χώρα η μεγαλύτερη οικονομική, κοινωνική και πολιτική ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων-κρατών, συνεχίζεται και εξελίσσεται ακόμη περισσότερο ο ρόλος των Δελφών και του μαντείου. Οι πληροφορίες του Ηροδότου για χρησμούς που δόθηκαν σε βασιλείς μη ελληνικών περιοχών, όπως ο Μίδας της Φρυγίας, ο Γύγης και ο Κροίσος της Λυδίας και ο Άμασις της Αιγύπτου, δείχνουν διεύρυνση της ακτινοβολίας του μαντείου σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Παρόλο δε που η αυθεντικότητα των συγκεκριμένων χρησμών έχει πολλαπλώς αμφισβητηθεί, η προσφορά πολύτιμων αναθημάτων των ηγεμόνων αυτών στους Δελφούς υποδηλώνει τουλάχιστον προσπάθεια προσεταιρισμού της θετικής γνώμης του μαντείου, αλλά και όλων των Ελλήνων στα πολιτικά τους σχέδια.
Η σύνδεση του ιερού με την αμφικτιονία των πόλεων της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδος, που έγινε τον 7ο ή τον 6ο αι. π.Χ., έδωσε τη δυνατότητα στους Δελφούς να αναδειχθούν και σε πανελλήνιο πολιτικό κέντρο. Έτσι, πολύ συχνά οι αντιμαχόμενοι κατέφευγαν στην Πυθία για την επίλυση των διαφορών τους, δίνοντας τη δυνατότητα στο μαντείο να παρεμβαίνει ως διαιτητής σε πολλές διαμάχες μεταξύ των πόλεων-κρατών, φαινόμενο που απαντάται για πρώτη φορά στην ιστορία του πολιτισμού. Επίσης, συχνά ρωτούσαν αν έπρεπε να ξεκινήσουν κάποια εκστρατεία, αν ήταν καλύτερο να συνάψουν ειρήνη, με ποιο τρόπο θα μπορούσαν να αποφύγουν τα δεινά ενός πολέμου ή μιας καταστροφικής θεομηνίας. Με τον τρόπο αυτόν το μαντείο κατόρθωσε να παίζει σπουδαίο ρόλο στην πολιτική σκηνή της αρχαίας Ελλάδος, κυρίως από τον 6ο έως τον 4ο αι. π.Χ.
Μαντείο και εσωτερική πολιτική
Κρίνοντας από τον μεγάλο αριθμό των χρησμών θρησκευτικού περιεχομένου, αντιλαμβανόμαστε πως ένας συνήθης τρόπος παρέμβασης του μαντείου σε εσωτερικά θέματα των πόλεων-κρατών ήταν και οι αποφάσεις που σχετίζονταν με την εγκαθίδρυση νέων λατρειών. Τις πολλές σχετικές ερωτήσεις προς την Πυθία τις προκαλούσαν συνήθως διάφορα καταστροφικά συμβάντα, όπως επιδημίες, ανομβρία, κακές χρονιές για σπαρτά και ζώα κ.λπ. Ο Απόλλων συμβούλευε τότε ποιους θεούς ή ήρωες να τιμήσουν, ποια παλιά ξεχασμένη λατρεία να επαναφέρουν, σε ποιον να απευθυνθούν για να τους καθάρει από το μίασμα που προκάλεσε το κακό.
Σημαντικότερος όμως υπήρξε ο ρόλος των μαντείων στη διαμόρφωση και εξέλιξη της νομοθεσίας και των πολιτευμάτων στις αρχαίες ελληνικές πόλεις-κράτη, με τη στήριξη που έδωσαν, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, σε καινοτομίες που σταδιακά οδήγησαν στην κατάκτηση της δημοκρατίας. Γνωρίζουμε ότι οι Δελφοί ρωτήθηκαν για την έγκριση της «ρήτρας του Λυκούργου», που έθεσε τις βάσεις του σπαρτιατικού πολιτεύματος, καθώς και για τους νόμους του Σόλωνος, που έφεραν τη συνδιαλλαγή μεταξύ των αντιμαχόμενων πολιτικών ομάδων στην Αθήνα του πρώιμου 6ου αι. π.Χ.
Ακόμη, το μαντείο συνέβαλε ξεκάθαρα στην εγκαθίδρυση της αθηναϊκής δημοκρατίας, προκαλώντας τη σπαρτιατική στρατιωτική συνδρομή προς την πλευρά του Κλεισθένους. Και αμέσως μετά, όταν ο Κλεισθένης προσπάθησε να ανακατανείμει το κοινωνικό σώμα με τη δημιουργία των δέκα νέων αθηναϊκών φυλών, μέτρο που ασφαλώς θα αντιμετώπιζε πολλές αντιδράσεις από την πλευρά των αριστοκρατών, χρησιμοποίησε και πάλι τη βοήθεια του μαντείου: Έστειλε στους Δελφούς κατάλογο με τα ονόματα 50 ή 100 μυθικών Αθηναίων ηρώων, για να διαλέξει η Πυθία δέκα, με τα οποία θα ονοματίζονταν οι νέες φυλές. Η θετική απάντηση του ιερατείου δήλωνε αυτομάτως και την αποδοχή της καινοτομίας από τον θεό, και με τον τρόπο αυτόν περιόριζε δραστικά τις οποιεσδήποτε πιθανές αντιδράσεις από τους θιγόμενους.
Στην ουσία, δηλαδή, οι πολιτικοί δεν ζητούσαν τίποτε άλλο παρά την επιδοκιμασία του Απόλλωνος στις αποφάσεις τους, οι οποίες με τον τρόπο αυτόν ετίθεντο υπό τη θεία σκέπη και είχαν έτσι μεγάλες πιθανότητες να εφαρμοστούν χωρίς ουσιαστικές αντιδράσεις. Το ότι το μαντείο είχε συνήθως θετική στάση απέναντι σε καινοτομικές προτάσεις οφειλόταν κυρίως σε στάθμιση των πολλών και ποικίλων παραγόντων που επηρέαζαν κάθε φορά την απόφασή του. Υπήρχε όμως και ένα άλλο κριτήριο, που, σταθερό πάντοτε, διείπε τις αποφάσεις του μαντείου των Δελφών:
Μαντείο και ηθική διδασκαλία
Μία από τις βασικές αρχές του μαντείου ήταν η σταθερή προσπάθεια να ημερέψει τα ήθη των ανθρώπων, και σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο. Και αυτό ήταν μία από τις σπουδαιότερες εκπολιτιστικές συμβολές του, που σταδιακά οδήγησε στην κατάκτηση από τους αρχαίους Έλληνες του ανθρωπισμού.
Σε προσωπικό επίπεδο, αυτό επετεύχθη με την επίμονη διδασκαλία του μαντείου ότι ο φόνος δεν ήταν ανάγκη να καθαρθεί και πάλι με το αίμα του φονιά αλλά και με άλλους, ηπιότερους και ανθρωπινότερους τρόπους, όπως η θυσία ενός ζώου, η υποβολή του δράστη σε κάποιες καθαρτήριες τελετές κ.λπ. Αν σκεφτούμε ότι οι κρητικές και μανιάτικες βεντέτες επιβίωναν μέχρι πολύ πρόσφατα, μπορούμε εύκολα να συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος αυτής της ηθικής διδασκαλίας των Δελφών σε μια τόσο πρώιμη περίοδο.
Η αντίληψη αυτή για τον κατευνασμό των παθών, τον εξανθρωπισμό των ηθών και τον έλεγχο των βίαιων αντιδράσεων μετεξελίχθηκε σε δογματική αρχή όλης της διδασκαλίας του ιερού και αποτέλεσε θεμελιώδες στοιχείο στις αποφάσεις του. Γι’ αυτό όλοι οι χρησμοί διαπνέονται από ήμερο ανθρώπινο λόγο, που εκφράζει την ηθική απολλώνεια διδασκαλία. Αυτή δηλωνόταν συμπυκνωμένη στα ρητά που ήταν γραμμένα από τον 6ο ήδη αι. στους τοίχους του προνάου του ναού του Απόλλωνος και θεωρήθηκαν εκ των υστέρων ως αποφθέγματα των επτά σοφών. Τα γνωστότερα από αυτά ήταν το «μηδέν άγαν», δηλαδή να μη γίνεται τίποτε καθ’ υπερβολήν, και το «γνώθι σαυτόν», δηλαδή να προσπαθεί ο καθένας να γνωρίζει τον εαυτό του. Με το πρώτο ρητό, συμβούλευε ο θεός ανθρώπους και πολιτείες να θέτουν το μέτρον, δηλαδή τη μετριοπάθεια και τη σωφροσύνη, ως κριτήρια στις αποφάσεις τους, διδάσκοντάς τους να γνωρίζουν τα όρια που δεν πρέπει να υπερβούν στις αποφάσεις της ζωής, γιατί κινδύνευαν να γίνουν υβριστές. Και, φυσικά, ο καλύτερος τρόπος να μαθαίνει κανείς τα όριά του εμπεριέχεται στο δεύτερο ρητό, στην αυτογνωσία, που οδηγεί στη επίγνωση της προσωπικής ευθύνης και στην επιλογή της συνειδητής ζωής.
Στο κεντρικό, επομένως, σημείο της απολλώνειας διδασκαλίας, που εκφράζεται μέσω του μαντείου και των χρησμών, στέκονται δύο βασικότατες αντιλήψεις της αρχαίας ελληνικής σοφίας, το μέτρο και η αυτογνωσία, που, όχι τυχαία, αποτελούν ταυτοχρόνως και δύο από τις θεμελιώδεις αρχές σε όλη την πορεία του ανθρώπινου γένους.
Παρά τις πολυετείς έρευνες και τις χιλιάδες των σελίδων που έχουν γραφτεί για το θέμα, δεν είναι εύκολο να απαντήσει κανείς ξεκάθαρα για το τι ακριβώς γινόταν στους Δελφούς. Οι απόψεις των ερευνητών κυμαίνονται ανάμεσα σε δύο άκρα: Στο ένα βρίσκονται οι απόλυτοι πραγματιστές, που ισχυρίζονται ότι όλη η διαδικασία δεν ήταν παρά μια καλοστημένη επιχείρηση που εκμεταλλευόταν την άγνοια, την ευπιστία και την προκατάληψη των αρχαίων. Για να ισχύει αυτό, προϋποθέτει την καθολική βλακεία των Ελλήνων, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Χρ. Καρούζος, κάτι το οποίο δεν πιστοποιείται από άλλα φαινόμενα και δράσεις του αρχαίου κόσμου. Στο άλλο άκρο βρίσκονται οι οπαδοί του εσωτερισμού, που πιστεύουν ότι οι Πυθίες ήταν πραγματικά διάμεσα (μέντιουμ), που έχοντας τη δυνατότητα να επικοινωνούν με την «άλλη πλευρά», μπορούσαν και να προβλέπουν κατά κάποιο τρόπο το μέλλον. Η αλήθεια, όπως σε όλα τα πράγματα, θα πρέπει να βρισκόταν κάπου στη μέση. Και αυτήν θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε παρακάτω, αναφέροντας μια σειρά από δεδομένα, που θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη του όποιος θα ήθελε να προσεγγίσει καλύτερα το φαινόμενο.
Ο αρχαίος κόσμος ζούσε σε μιαν ατμόσφαιρα δεισιδαιμονίας και είχε μεγάλη δίψα, ασχέτως μορφωτικού επιπέδου, για συγκεκριμένη καθοδήγηση είτε στα καθημερινά του προβλήματα είτε στις μεγάλες ιστορικές αποφάσεις. Στην αρχαία ελληνική θρησκεία δεν υπήρχαν ιερές γραφές, όπως, π.χ., η Βίβλος στον ιουδαϊσμό, όπου να είναι εκπεφρασμένη η βούληση του θείου και οι βασικές αρχές της ζωής των ανθρώπων. Οι ιερείς των ολυμπίων θεών δεν έδιναν συμβουλές ούτε άκουγαν εξομολογήσεις. Ήταν μόνον υπεύθυνοι για την τέλεση των θυσιών και των άλλων ιεροτελεστιών. Έτσι, οι πολιτείες ή τα άτομα αναζητούσαν συνεχώς καθοδήγηση από τους θεούς μέσω της μαντικής και, κατά συνέπειαν, τα μαντεία υπήρξαν οι φυσικοί δέκτες της αγωνίας και των ανθρώπων αλλά και των πόλεων – κρατών για βοήθεια.
Η Πυθία, η γυναίκα που αποτελούσε το διάμεσο μεταξύ του θεού και των πιστών, δεν ήταν τυχαία. Θα πρέπει να ήταν ένα υπερευαίσθητο πλάσμα, που είχε τη δυνατότητα να περιπίπτει σε κατάσταση καταληπτικής αλλοτρίωσης, όχι μόνο πιστεύοντας ότι επικοινωνεί με τον θεό αλλά πείθοντας και τους άλλους γι’ αυτό. Πιθανότατα οι πρώτες Πυθίες ή κάποια συγκεκριμένη γυναίκα των Δελφών να είχε το χάρισμα αυτό, γεγονός που δημιούργησε την πρώτη φήμη του μαντείου. άλλωστε, η επιλογή των Πυθιών από το ιερατείο θα πρέπει να σχετιζόταν με την πίστη και την αφοσίωσή τους στη λατρεία του Απόλλωνος, γι’ αυτό και γινόταν μόνο από τη γύρω περιοχή. Ο εκεί πληθυσμός θα πρέπει να διαβιούσε σε ατμόσφαιρα άκρου σεβασμού προς τον θεό. Η βεβαιότητα ότι ο Απόλλων θεωρούσε τη μελλοντική Πυθία εκλεκτή του ασφαλώς θα επηρέαζε την ψυχολογία ορισμένων γυναικών, καλλιεργώντας ένα είδος προδιάθεσης για την κατάκτηση του αξιώματος. Δεν είναι απίθανο ακόμη, για την επιλογή της νέας Πυθίας να ακολουθούσαν μια διαδικασία όπως αυτή που γίνεται για την επιλογή ενός θρησκευτικού ηγέτη, όπως π.χ. του νέου Δαλάι Λάμα στη θιβετιανή θρησκεία. Να επέλεγαν δηλαδή ένα μικρό κορίτσι, που να μεγάλωνε με την αναγκαία θεωρητική και πρακτική διδασκαλία, έτσι ώστε να μπορεί επάξια να αναλάβει υπηρεσία στον ναό, μόλις πέθαινε η προηγούμενη ιέρεια.
Το ιερατείο των Δελφών, που έκανε και την τελική καταγραφή και σύνθεση των χρησμών, αποτελούνταν από ικανούς και έμπειρους ανθρώπους. Ο Πλούταρχος, ιερέας στους Δελφούς τον 2ο μ.Χ. αι., που το επίπεδό του το γνωρίζουμε απευθείας από τα κείμενά του, δεν ήταν μεμονωμένη περίπτωση. Οι ιερείς θα πρέπει να κατείχαν ακόμη γνώσεις ψυχολογίας για τις προσωπικές υποθέσεις, ενώ για τους χρησμούς που αναφέρονταν σε μακρινές περιοχές (π.χ. αποικισμός) καθώς και για απαντήσεις σε διεθνή θέματα, θα πρέπει να γνώριζαν τη μυθολογία και ιστορία του κάθε τόπου, καθώς και τις γεωγραφικές, πολιτικές και κοινωνικές του συνθήκες. Πιθανότατα επίσης να ενημερώνονταν εκ των προτέρων από τους ενδιαφερομένους για θέματα που δεν γνώριζαν.
Σημαντικό ρόλο στη μαντική διαδικασία έπαιζαν και οι πρόξενοι. Αυτοί ήταν κάτοικοι των Δελφών και λειτουργούσαν ως αντιπρόσωποι συγκεκριμένων πόλεων, έχοντας ως καθήκον να καθοδηγούν τους προσκυνητές και να τους βοηθούν σε όλες τις φάσεις της μαντικής διαδικασίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κατά τον συγχρωτισμό τους στους Δελφούς οι ενδιαφερόμενοι θα ανακρίνονταν διακριτικά από τους προξένους, που θα μπορούσαν να αντλήσουν έτσι πληροφορίες για την κατάστασή τους, το πρόβλημα που τους απασχολούσε κ.λπ. Oλα αυτά θα διοχετεύονταν στους ιερείς, οι οποίοι ασφαλώς θα τις ελάμβαναν υπόψη τους κατά την τελική σύνταξη του χρησμού.
Οι χρησμοί ήταν συνήθως πάρα πολύ γενικοί και αμφίσημοι, αφήνοντας μεγάλα περιθώρια ερμηνείας τους. Οι ιερείς είχαν μακρά πείρα στην τέχνη της αόριστης, γριφώδους, αντιφατικής, ακόμα και πολυσήμαντης διατύπωσης των λόγων της Πυθίας. Συνήθως οι χρησμοί αυτοί είχαν ανάγκη περαιτέρω ερμηνείας, εργασία για την οποία οι χρησμολήπτες, μόλις επέστρεφαν στην πατρίδα τους, κατέφευγαν σε τοπικούς χρησμολόγους και εξηγητές.
Παράπονα των πιστών ότι ο θεός τούς παραπλάνησε με τα «σκοτεινά» και δυσερμήνευτα λόγια του, αναφέρονται πολλά από τους αρχαίους ιστορικούς. Αλλά στο τέλος ο θεός αποδεικνυόταν πάντοτε αληθινός, γιατί τελικά βρισκόταν μια διαφορετική ερμηνεία απ’ αυτήν που είχε αρχικά πιστέψει ο μαντευόμενος. Έτσι, το λάθος δεν το απέδιδαν ποτέ στον θεό, αλλά στους ανθρώπους που είχαν παρερμηνεύσει τα λόγια του. Αυτό μπορεί να μην ικανοποιούσε τελικά τον ενδιαφερόμενο αλλά ασφαλώς γινόταν πιστευτό από τον πολύ κόσμο.
Τέλος, ακόμα και αν, παρ’ όλ’ αυτά, οι χρησμοί αποδεικνύονταν λανθασμένοι, το ίδιο το ιερατείο ή οι τοπικοί χρησμολόγοι κυκλοφορούσαν ψευδοχρησμούς ή μυθικά γεγονότα με τα οποία προσπαθούσαν να δώσουν πειστική εξήγηση για τη μαντική απάντηση της Πυθίας. Πρόκειται για τους χρησμούς που έχουν ονομαστεί υστερομαντείες ή εκ των υστέρων προφητείες, φαινόμενο σύνηθες, αν κρίνουμε από την πληθώρα τους σε όλη την αρχαία γραμματεία.
Είναι πάντως αδιαμφισβήτητη και συνάγεται από όλες τις αρχαίες πηγές που αναφέρονται στο θέμα, τουλάχιστον κατά τους αρχαϊκούς και τους κλασικούς χρόνους, η βαρύτητα και το κύρος των χρησμών στη ζωή και των πολιτειών και των ανθρώπων, από τους πιο απλοϊκούς ώς τους πιο πεπαιδευμένους. Αυτό ήταν φυσικά απόρροια της βαθιάς πίστης τους στην παρουσία του θεού και στην αλήθεια των λόγων του. Η αντίληψη αυτή, καθώς και η πεποίθηση ότι οι άνθρωποι δεν κατανοούν εύκολα και αμέσως τη βούληση των θεών, ήταν που προστάτευαν το κύρος του μαντείου και σε στιγμές αστοχίας. Ο Ηράκλειτος μας δίνει και εδώ το κλειδί για να εξηγήσουμε αυτήν την ακλόνητη πίστη των αρχαίων στους χρησμούς του Απόλλωνος: «Ὁ ἄναξ οὐ τό μαντεῖον ἐστι τό ἐν Δελφοῖς, οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλά σημαίνει»/ Ο βασιλιάς που έχει το μαντείο του στους Δελφούς ούτε μιλάει καθαρά ούτε κρύβει· μόνο δείχνει σημάδια. Το πρόβλημα λοιπόν βρίσκεται, όπως και σε όλες τις εποχές, στο γεγονός ότι εκείνοι που πρέπει να κατανοήσουν τα θεϊκά σημάδια δεν είναι θεοί, αλλά άνθρωποι.
 

Ρόφημα με κουρκουμά για χαλάρωση και με θεραπευτικές ιδιότητες

 

Τώρα που ο καιρός ψυχραίνει ένα ζεστό ρόφημα το ζητάμε, το έχουμε ανάγκη να μας χαλαρώσει και να μας ζεστάνει (εκτός και εντός μας). Αν τώρα αυτό το ρόφημα είναι αρωματικό, εύγευστο και παράλληλα έχει και πολλές θεραπευτικές ιδιότητες ακόμα καλύτερα. Μην πίνουμε μόνο για να πίνουμε, όπως συμβαίνει με τον καφέ.
Δοκιμάζοντας από εδώ και από εκεί, κατέληξα στο ρόφημα με κουρκουμά ή αλλιώς κιτρινόριζα. Τον κουρκουμά σαν μπαχαρικό τον έχω χρησιμοποιήσει στα μαγειρέματά μου. Σε σούπες, σε όσπρια, σε ρυζάκι που δίνει και καταπληκτικό πορτοκαλοκίτρινο χρώμα και φυσικά με κρέας σε συνταγή με κάρυ, μιας και είναι από τα βασικά συστατικά του. Θυμάστε πως το Πάσχα τον χρησιμοποιήσαμε για να βάψουμε τα αυγά μας κίτρινα.
Σαν ρόφημα τώρα τελευταία ανακάλυψα τα πολλά του χαρίσματα. Όταν λέω πολλά δεν υπερβάλω, είναι πραγματικά ένας θησαυρός της φύσης. Η σκόνη του κουρκουμά που μπορούμε να βρούμε στα καταστήματα, προέρχεται από μια αυτοφυή ρίζα με καταγωγή την Ινδία (τη βλέπετε στη φωτογραφία). Ανήκει στην ίδια οικογένεια με την πιπερόριζα (τζίντζερ), άλλο θαυματουργό και αυτό, με πρωταγωνιστικούς ρόλους και τα δύο στις κουζίνες των χωρών της Άπω Ανατολής. Τον τελευταίο καιρό για καλή μου τύχη βρίσκω στην αγορά της πόλης φρέσκια ρίζα κουρκουμά. Δύσκολο αλλά ψάξτε το. Άλλη γεύση και άρωμα. Απλά προσέξτε γιατί βάφει με το που θα ακουμπήσει κάπου τα πάντα κίτρινα.

Τι να πρωτοπώ για τον κουρκουμά και ειδικά για την κουρκουμίνη, το βασικό του συστατικό στο οποίο αποδίδονται όλα τα καλά. Εν συντομία έχει ιδιότητες: αντιφλεγμονώδεις, αντιοξειδωτικές, ενισχύει το ανοσοποιητικό, αντικαρκινικές, αντισκληρωτικές (για τις αρτηρίες μας), και αντιθρωμβωτικές. Φυσικό αντισηπτικό και αντιβακτηριδιακό, κρατά τις μολύνσεις μακρυά από κοψίματα, καψίματα και βοηθά στην επούλωση των πληγών στο δέρμα. Φυσικό αποτοξινωτικό και προστατευτικό για το συκώτι. Αν θέλετε να θωρακίσετε τον οργανισμό σας ώστε να αντιμετωπίσετε τις ιώσεις που έρχονται, συμβάλει και σε αυτό. Βοηθά στο μεταβολισμό του λίπους (άρα και στον έλεγχο του βάρους μας) και στην πέψη των πρωτεϊνών από τον οργανισμό. Αν έχετε στομαχικές ενοχλήσεις και εκεί θα σας κάνει καλό. Μπορεί επίσης να εμποδίσει την εξέλιξη νόσων, όπως το Αλτσχάιμερ (κρατά το μυαλουδάκι μας σε εγρήγορση). Προσφέρει ακόμα στον οργανισμό μας σίδηρο και μαγνήσιο. Τόσα και άλλα τόσα, καλά και ωραία μόνο με λίγο κουρκουμά.
Η συνταγή για το ρόφημα εννοείται απλή. Προτιμώ να το φτιάχνω με βάση το αμυγδαλόγαλα, ή γάλα βιολογικό κατσικίσιο. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και ως βάση το νερό, όπως τα αφεψήματα. Απλά για να αρχή, βοηθά το γάλα. Αν πάλι έχετε συνηθίσει ή σας αρέσουν οι ζεστές, γήινες γεύσεις και τα αρώματα των μπαχαρικών, φτιάξτε το με νερό. το πίνω βραδινές ώρες, που έχω ανάγκη και εγώ και το πεπτικό μου σύστημα. Όπως σε όλα τα ροφήματα μπορείτε να αυτοσχεδιάσετε και να προσθέσετε και άλλα μπαχαρικά ή να προσαρμόσετε τη βασική συνταγή στα δικά σας γούστα.
Καλή χαλάρωση για το Σαββατοκύριακο. Όλοι τη χρειαζόμαστε νομίζω…
ρόφημα θεραπευτικό με κουρκουμά

υλικά (για δύο)
αμυγδαλόγαλα ή γάλα καρύδας ή γάλα βιολογικό ή νερό 2 φλυτζάνια
μέλι 1 κουταλιά
κουρκουμά σε σκόνη 1 κουταλάκι
κανέλα ξυλάκι ή σε τριμμένη 1 ξυλάκι ή 1 κουταλάκι τριμμένη
*προαιρετικά μπορείτε να προσθέσετε
τζίντζερ τριμμένο φρέσκο ή σε σκόνη μια πρέζα
λάδι καρύδας 1 κουταλιά
εκχύλισμα βανίλιας ή φυσική βανίλια σε σκόνη ½ κουταλάκι ή μια μικρή πρέζα
κόκκους μαύρο πιπέρι * 2 -3
καρδάμωμο 2 -3 σποράκια
μοσχοκάρυδο ή τριμμένο γαρύφαλο μια πρέζα
εκτέλεση
Βάζουμε όλα τα υλικά σε ένα κατσαρολάκι και σιγοβράζουμε. Θέλουμε μέτρια προς χαμηλή θερμοκρασία. Σουρώνουμε το ρόφημά μας (ειδικά αν έχουμε προσθέσει ξύλο κανέλας, τζίντζερ ή κόκκους πιπέρι). Μπορείτε αντί για μέλι να χρησιμοποιήσετε για γλυκαντικό στέβια.
*βοηθούν στην καλύτερη απορρόφηση της κουρουμίνης από τον οργανισμό.
 

 

9 τρόποι που κάνετε-άθελά σας- κακό στην υγεία σας

 

Οι ρόλοι που καλούμαστε να εκπληρώσουμε καθημερινά και οι υποχρεώσεις που πρέπει να φέρουμε εις πέρας είναι η κύρια αιτία που ξεχνάμε τη βασικότερη όλων υποχρέωση, που δεν είναι τίποτα παραπάνω από την ευθύνη να προσέχουμε τον εαυτό μας.
Στην προσπάθειά μας να βγάλουμε λεφτά ξεχνάμε, πως πρέπει να είμαστε καλά, για να τα ξοδέψουμε και στον αγώνα μας να είμαστε καλοί φίλοι και σύντροφοι αμελούμε τη δική μας υγεία, ξεχνώντας πως πρέπει πρώτα εμείς να είμαστε καλά για να στηρίξουμε στη συνέχεια και τους άλλους.
Συνειδητά κανείς δεν κάνει κακό στην υγεία του, ασυνείδητα όμως και αθέλητα μπορεί να μην βλάπτουμε ευθέως τον εαυτό μας, αλλά σίγουρα δεν τον βοηθάμε να είναι στην καλύτερή του φόρμα.
Έαν λοιπόν, κουνήσετε θετικά το κεφάλι σας στις παρακάτω προτάσεις, τότε ήρθε η ώρα να αλλάξετε πλεύση και τρόπο ζωής, πριν να είναι πολύ αργά.

1. Δεν τρέφεστε σωστά
Είτε το κάνετε επίτηδες, λόγω δίαιτας, είτε απλά δεν προλαβαίνετε, το θέμα είναι ότι δεν τρέφεστε σωστά και κάνετε κακό στον εαυτό σας. Η κακή και ελλειπής διατροφή δεν διευκολύνει την απώλεια βάρους (εν αντιθέσει με όσα νομίζατε), ρίχνει τα επίπεδα της ενέργειας και παραγωγικότητας και κάνει κακό και στη διάθεσή σας. Η ελλειμματική διατροφή ακόμα, προκαλεί διάλυση των μυών, γήρανση του εγκεφάλου μέχρι και πεπτικά προβλήματα. Καταναλώνετε τουλάχιστον 300-400 θερμίδες σε κάθε γεύμα και μην αποφεύγετε τα ενδιάμεσα γεύματα, αρκεί να είναι υγιεινά.

 

2. Δεν κοιμάστε αρκετά
Ο κακός ύπνος και η δουλειά μέχρι αργά το βράδυ, δεν βοηθάει σε τίποτα, ούτε καν στην πρόοδο της δουλειάς. Όταν κοιμάστε αργά και ξυπνάτε νωρίς, αλλάζετε το μεταβολισμό σας και τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλός σας. Πεινάτε περισσότερο, δεν έχετε διάθεση, νιώθετε πνευματική σύγχυση και αυξάνετε την παραγωγή της ορμόνης του άγχους. Τώρα ξέρετε λοιπόν, πως ο 8ωρος ύπνος δεν είναι πολυτέλεια, αλλά πρώτη προτεραιότητα. 3. Είστε διαρκώς σε δίαιτα
Μην αλλάζετε διατροφικές συνήθειες ανά εβδομάδα. Ό,τι δίαιτα και να κάνετε, το σώμα σας θέλει χρόνο για να τη συνηθίσει και να σας δείξει αποτελέσματα. Το σώμα, άλλωστε, λειτουργεί καλύτερα με πρόγραμμα, γι’ αυτό δώστε του αυτό το πρόγραμμα που ζητάει, με συνέπεια. Βρείτε τη δίαιτα που ταιριάζει στις ανάγκες και τις επιθυμίες σας και ακολουθήστε αυτή τουλάχιστον για ένα δίμηνο, μέχρι να δοκιμάσετε την επόμενη.

 
4. Κάνετε καθημερινά υπερωρίες
Το να κάθεστε 2-3 ώρες παραπάνω στο γραφείο, 1-2 φορές την εβδομάδα, είναι κάτι το αναμενόμενο και σύνηθες πια. Όταν όμως, είτε με δική σας πρωτοβουλία, είτε με απόφαση ενός προϊσταμένου, μένετε καθημερινά πολλές παραπάνω ώρες, τότε σύντομα θα έχετε πρόβλημα.
Εκτός της κούρασης που υποβάλλετε το σώμα σας, ρίχνετε κατακόρυφα και την αποδοτικότητά σας. Επιπλέον και κατά συνέπεια δεν έχετε το χρόνο να τραφείτε σωστά, να κάνετε τη γυμναστική σας και να κοιμηθείτε σωστά, ώστε να ξεκουραστείτε και να ανακτήσετε τις δυνάμεις σας. 5. Δεν τρώτε λαχανικά και φρούτα
Είτε προσέχετε τη σιλουέτα σας, είτε όχι, τα λαχανικά θα πρέπει να είναι κομμάτι της καθημερινής σας διατροφής. Αν σας αρέσουν τότε ακόμα καλύτερα, αν δεν σας αρέσουν, τότε θα πρέπει με κάποιον τρόπο να τα συνηθίσετε, διότι δε νοείται διατροφή χωρίς φρούτα και λαχανικά.

 
6. Δεν πίνετε αρκετό νερό
Μπορεί να μην το αντιλαμβάνεστε γιατί συχνά ξεγελάμε τη δίψα μας με κάποιο αναψυκτικό ή τον καφέ, αλλά όσα υγρά και αν πίνουμε, αν δεν πίνουμε νερό δεν βοηθάμε ιδιαίτερα το σώμα μας. Το 75% του ανθρώπινου οργανισμού αποτελείται από νερό και αυτό το ποσοστό θα έπρεπε να αρκεί για να συνηθίσετε (γιατί κι αυτό μια συνήθεια είναι) να πίνετε αρκετό νερό μέσα στη μέρα, ώστε να διατηρείτε το σώμα σας ενυδατωμένο.
Την επόμενη φορά μάλιστα που θα λιγουρευτείτε κάτι, πιείτε ένα ποτήρι νερό πρώτα και περιμένετε. Ενδώστε στη λιγούρα σας μόνο αν επιμένει και μετά το νερό, αν και είναι πολύ πιθανό να καλυφθείτε με το νερό και τελικά απλά να διψούσατε. 
 
7. Δεν τρώτε αρκετό λίπος
Δεν είναι όλα τα λίπη κακά, αλλά, εν αντιθέσει, πολλά από αυτά είναι και καλά και απαραίτητα για την υγεία μας. Χρειάζεστε τη λήψη υγιών λιπαρών από τα ψάρια, τους ξηρούς καρπούς και το ελαιόλαδο, καθώς αυτά παίζουν σημαντικό ρόλο στην καλή λειτουργία του μυαλού, της πέψης, ακόμα και στην απώλεια βάρους.
Τα λίπη που πρέπει να αποφεύγετε βρίσκονται στις επεξεργασμένες τροφές, οι οποίες πρέπει, ούτως ή αλλιώς, να απουσιάζουν από τη διατροφή σας.


 
8. Τρώτε διαρκώς απ’ έξω
Όσο πολυάσχολοι και να είστε θα πρέπει να βάλετε στο πρόγραμμά σας την καλή διατροφή.
Προτιμάτε τα φρέσκα προϊόντα, τα προϊόντα ολικής άλεσης, τα πράσινα λαχανικά, τα φρούτα, τους ξηρούς καρπούς, το γιαούρτι, το βιολογικό κρέας και τα ψάρια. Αυτή είναι η διατροφή που βοηθάει τον οργανισμό σας να χάσει βάρος, να διατηρήσει την υγεία της καρδιάς, να κοιμάται καλύτερα και να εμποδίσει την εμφάνιση του διαβήτη. 
 
9. Έχετε θυμό μέσα σας
Πέραν της σωματικής υγείας, πολύ σημαντική είναι και πνευματική και ψυχολογική μας ευεξία. Τα καταπιεσμένα συναισθήματα, ο εγκλωβισμένος θυμός και οι ενοχές και τύψεις από παρελθούσες και τωρινές σχέσεις, βλάπτουν άμεσα την υγεία σας και θα πρέπει να είναι προτεραιότητα σας να απελευθερωθείτε από αυτά, είτε απευθυνόμενοι σε ένα φίλο ή, καλύτερα, έναν ειδικό.
 
 

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: «Δεν είναι κρίση, είναι αναδιανομή πλούτου»

Ζίγκμουντ Μπάουμαν: «Δεν είναι κρίση, είναι αναδιανομή πλούτου»
Ο επίτιμος καθηγητής κοινωνιολογίας Ζίγκμουντ Μπάουμαν μιλά για την κρίση, τον καταναλωτισμό, τις μορφές αντίστασης, την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και το πώς βλέπει το μέλλον.
Τη συνέντευξη πήραν η Ντίνα Δαβάκη και ο Δημήτρης Μπούκας για την εφημερίδα Η Εποχή.

Η Ελλάδα και η Νότια Ευρώπη διέρχονται μια παρατεταμένη οικονομική κρίση και δέχονται συνέχεια σκληρά μέτρα λιτότητας. Ποια είναι η γνώμη σας για αυτά που συμβαίνουν;
Τα μέτρα συνδέονται με τα δάνεια που ζητούνται. Είναι σημαντικό όμως να δει κανείς για ποιο σκοπό χρησιμοποιούνται τα δάνεια που δίνονται στην Ελλάδα. Αν χρησιμοποιούνται για ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τότε απλά τρέφεται η ρίζα του προβλήματος και οι πολιτικές λιτότητας θα συνεχιστούν αμείωτες. Οι οικονομικές κρίσεις έχουν να κάνουν όχι με καταστροφή του πλούτου, αλλά με αναδιανομή του. Σε κάθε κρίση υπάρχουν πάντα κάποιοι που κερδίζουν περισσότερα χρήματα σε βάρος των άλλων. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, μετά την κρίση έχει παρατηρηθεί μια αργή ανάκαμψη, όμως το 93% του επιπλέον ΑΕΠ που δημιουργήθηκε, κατέληξε μόνο στο 1% του πληθυσμού.
Στα βιβλία σας έχετε πολλές φορές αναφερθεί στον καταναλωτισμό της σύγχρονης, μετανεωτερικής κοινωνίας. Σε τι βαθμό υπάρχει συμβατότητα μεταξύ καταναλωτισμού και μέτρων λιτότητας;
Μέχρι το 1970, υπήρχε μια κυρίαρχη κουλτούρα αποταμίευσης και οι άνθρωποι δεν ξόδευαν χρήματα αν δεν τα είχαν προηγουμένως κερδίσει. Μετά το 1970, και με τη συνδρομή πολιτικών όπως ο Ρέϊγκαν, η Θάτσερ και θεωρητικών όπως ο Φρίντμαν, το καπιταλιστικό σύστημα αντιλήφθηκε ότι υπήρχε παρθένο έδαφος που μπορούσε να κατακτηθεί. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ ήταν αυτή που είχε πει ότι ο καπιταλισμός αναζωογονείται μέσω νέων παρθένων περιοχών. Αλλά προέβλεψε λανθασμένα ότι όταν το σύστημα κατακτήσει όλα τα παρθένα εδάφη θα καταρρεύσει. Αυτό που δεν προέβλεψε ήταν ότι ο καπιταλισμός θα αποκτούσε την ικανότητα να δημιουργεί τεχνητές παρθένες περιοχές και να τις κατακτά. Μία από αυτές είναι οι άνθρωποι που δεν έχουν χρέη. Έτσι εφευρέθηκαν οι πιστωτικές κάρτες.

Διαμορφώθηκε λοιπόν μια κουλτούρα διαφορετική από αυτή της αποταμίευσης. Τώρα πλέον μπορούσε κανείς να ξοδεύει χρήματα που δεν είχε αποκτήσει. Η φάση μεγάλης οικονομικής ανάπτυξης, που διήρκεσε από τα μέσα της δεκαετίας του ’70 μέχρι τις αρχές του 21ου αιώνα, βασίστηκε σε αυτήν ακριβώς την πίεση για δανεισμό. Κι όταν κανείς χρωστούσε η αντίδραση των τραπεζών δεν ήταν όπως παλιότερα, να στείλουν τον κλητήρα, αλλά το αντίθετο: έστελναν ένα πολύ ευγενικό γράμμα, με το οποίο προσέφεραν ένα νέο δάνειο για να αποπληρωθεί το προηγούμενο χρέος! Αυτό συνεχίστηκε για τριάντα χρόνια, μέχρι που ο Κλίντον εισήγαγε τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου, που σήμαινε ότι ακόμη και οι άνθρωποι που δεν μπορούσαν να καλύψουν τα έξοδά τους με τα έσοδα, μπορούσαν να πάρουν στεγαστικά δάνεια κλπ. Τελικά αυτή η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο και έτσι δημιουργήθηκε η χρηματοπιστωτική κρίση.
Παρόλα αυτά, η καπιταλιστική οικονομία φαίνεται να αντέχει.
Είχαμε, για παράδειγμα, το κίνημα «Καταλάβετε τη Wall Street», το οποίο έτυχε μεγάλης προσοχής από τα ΜΜΕ σε όλον τον κόσμο. Στο μόνο μέρος που δεν έγινε αισθητό ήταν στην ίδια τη Wall Street, η οποία λειτουργεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο! Και αυτό είναι το πρόβλημα. Κυριαρχεί η ιδέα, στο μυαλό της κας Μέρκελ και των άλλων πολιτικών, ότι ο μόνος τρόπος είναι να υποστηρίζονται οι τράπεζες για να μπορούν να δίνουν περισσότερα δάνεια. Αλλά αυτή είναι μια πολύ κοντόφθαλμη πολιτική, αφού αυτή η παρθένα περιοχή του καπιταλισμού έχει πια εξαντληθεί: Οποιοσδήποτε μπορούσε να χρεωθεί, έχει χρεωθεί! Ακόμα και τα εγγόνια σας είναι ήδη χρεωμένα, δεν υπάρχει αμφιβολία. Θα πληρώνουν αυτά τα τριάντα χρόνια καταναλωτικού οργίου. Κι ενώ στην αρχή η παρθένα περιοχή των ανθρώπων που χρεώνονται απέφερε τεράστια κέρδη, βαθμιαία τα κέρδη αυτά λιγόστεψαν και τώρα είναι μηδαμινά, σύμφωνα με το νόμο της φθίνουσας απόδοσης. Αυτό που γίνεται στην Ελλάδα τώρα είναι ότι η χώρα επενδύει σε φαντάσματα, αυτό ακριβώς είναι οι τράπεζες που δίνουν δάνεια!
Ποια είναι η διέξοδος, αν, όπως είπατε σε μια ομιλία σας, «έχει το μέλλον Αριστερά»;
Μού ζητάτε να απαντήσω ένα ερώτημα το οποίο πολύ πιο έξυπνοι άνθρωποι, όπως ο Στίγκλιτς, δυσκολεύονται να απαντήσουν.Είναι πολύ δύσκολο να βρεθούν ριζικές λύσεις. Κι εκείνο που με ανησυχεί, είναι ότι μεταξύ των πολιτικών θεσμών που έχουμε στη διάθεση μας, δεν υπάρχει ούτε ένας που να είναι σε θέση να παράσχει μακροπρόθεσμες λύσεις. Όλες οι κυβερνήσεις υπόκεινται στους, κατά τον R.D.Laing[1], διπλούς δεσμούς, που στην περίπτωση των κυβερνήσεων, για να χρησιμοποιήσω μια αναλογία, συνίστανται στις πιέσεις που δέχονται. Από τη μία για να επανεκλεγούν πρέπει να αφουγκράζονται τα αιτήματα του λαού, εκούσια ή ακούσια, και να υποσχεθούν την ικανοποίησή τους. Από την άλλη, όλες οι κυβερνήσεις, δεξιές και αριστερές, αδυνατούν να τηρήσουν τις προεκλογικές τους δεσμεύσεις λόγω των χρηματιστηρίων και των τραπεζών. Για παράδειγμα, όταν η κυρία Μέρκελ και ο κύριος Σαρκοζί συναντήθηκαν μια Παρασκευή να διαβουλευτούν για το μνημόνιο της Ελλάδας, έλαβαν και κοινοποίησαν κάποιες αποφάσεις, και έτρεμαν όλο το σαββατοκύριακο μέχρι να ανοίξουν τα χρηματιστήρια τη Δευτέρα.
Δεν ξέρω αν η άποψη του Laing είναι σωστή ή λάθος ως προς την οικογένεια, αλλά θεωρώ ότι έχω δίκιο όταν υποστηρίζω πως ισχύει στην περίπτωση των κυβερνήσεων.Ο κόσμος ψηφίζει από απογοήτευση. Εχουμε ολοένα και πιο συχνές εναλλαγές Δεξιάς και Αριστεράς. Στα πλαίσια της ίδιας κρίσης, ο αριστερός Θαπατέρο ηττήθηκε από τον δεξιό Ραχόι στην Ισπανία, ενώ στη Γαλλία ο δεξιός Σαρκοζί αντικαταστάθηκε από τον σοσιαλιστή Ολάντ. Αυτό ακριβώς εννοώ με τον όρο διπλοί δεσμοί. Από τη μία η πίεση του εκλογικού σώματος και από την άλλη το παγκόσμιο κεφάλαιο, χρηματιστήρια, τράπεζες, επενδυτές, που υπερβαίνουν οποιαδήποτε κυβέρνηση.
Μέχρι και οι ΗΠΑ είναι καταχρεωμένες. Φαντάζεστε να ζητήσουν οι δανειστές της αμερικανικής κυβέρνησης άμεση εξόφληση του χρέους; Η αμερικανική οικονομία θα καταρρεύσει εν ριπεί οφθαλμού. Σε συνθήκες διπλών δεσμών, τόσο στην ψυχολογία όσο και στην μακροοικονομία, δεν υπάρχει επιτυχής διαφυγή. Πρέπει να αλλάξει το σύστημα εκ βάθρων και αυτό χρειάζεται χρόνο.
Ναι, χρειάζεται ριζική λύση. Ποιά η γνώμη σας για τα κινήματα στη Νότια Ευρώπη; Εμείς ελπίζουμε πως τα κινήματα βάσης φαίνονται να ενισχύονται ολοένα. Είναι η πρώτη φορά, που στην Ελλάδα παρατηρούνται ομοιότητες με τα μέσα της δεκαετίας του ’70, μετά την πτώση της δικτατορίας. Υπάρχει συσπείρωση των πολιτών και νομίζουμε πως είναι πολύ καλός οιωνός και ελπιδοφόρος.
Είναι η μόνη ελπίδα. Στο «Ημερολόγιο μιας κακής χρονιάς» ο Νοτιοαφρικανός συγγραφέας Κούτσι επανεξετάζει τις βασικές αρχές που διέπουν τη σκέψη μας, τα θεμέλια του στοχασμού μας, που θεωρούνται δεδομένα. Ο αρχαίος ελληνικός όρος είναι «δόξα» και υποδηλώνει τις ιδέες με βάση τις οποίες σκεπτόμαστε, που όμως δεν αμφισβητούμε (ΣτΜ «δοξασία» στα νέα ελληνικά). Μας διευκολύνουν να κατανοήσουμε τι γίνεται γύρω μας ή τουλάχιστον έτσι νομίζουμε, αλλά δεν υπόκεινται σε έλεγχο. Τις αποδεχόμαστε σιωπηρά. Ο Κούτσι τις θέτει σε αμφισβήτηση. Και λέει λοιπόν: «Αν θέλουμε πόλεμο, τον έχουμε. Αν επιθυμούμε ειρήνη, μπορούμε να την αποκτήσουμε. Αν αποφασίσουμε πως τα έθνη πρέπει να δρουν σε καθεστώς ανταγωνισμού και όχι φιλικής συνεργασίας, αυτό θα γίνει». Επομένως, κάθε αλλαγή είναι εφικτή.
Είναι θέμα πολιτικής βούλησης…
Στη θέση των ιδιωτικών επιχειρήσεων, μπορούμε να έχουμε συνεταιρισμούς. Oταν έκανα τη διατριβή μου για υφηγεσία στο LSE, το θέμα μου ήταν η κοινωνιολογική ανάλυση του βρετανικού εργατικού κινήματος. Πώς από την παρακμή του στο τέλος του 19ου αιώνα εδραιώθηκε και απέκτησε ισχύ τον 20ο. Δεν έγινε χάρη στις τράπεζες, ούτε χρηματοδοτήθηκε από ιδρύματα. Ενισχύθηκε όμως από το συνεταιρισμό καταναλωτών Ροτσντέιλ, που ήταν ο πρώτος συνεταιρισμός το 19ου αιώνα. Τα μέλη του αποφάσισαν να σταματήσουν να αγοράζουν από τα μαγαζιά, να μην πληρώνουν τους κεφαλαιούχους, αλλά να διανέμουν τα έσοδα του συνεταιρισμού στα μέλη του και στις τοπικές κοινότητες. Ο Ροτσντέιλ δεν ήταν ο μόνος, υπήρχαν κι άλλοι. Υπήρχαν τα ταμεία αλληλοβοήθειας, που με μια μικρή συνδρομή, τα μέλη σε περίπτωση δυσκολίας μπορούσαν να δανειστούν χρήματα και να μην καταφύγουν στην τράπεζα. Αυτά τα ταμεία δεν ήταν κερδοσκοπικά. Επομένως δεν είναι αποκύημα της φαντασίας του Κούτσι, αλλά εφικτό το να γίνουν αλλαγές. Προΰποθέτουν όμως επανάσταση στο επίπεδο της κουλτούρας και νοοτροπίας.
Στην Ελλάδα της κρίσης υπάρχουν παρόμοιες πρωτοβουλίες των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, που παρακάμπτουν το μεσάζοντα και αγοράζουν από τους παραγωγούς και πωλούν σε τιμές κόστους απευθείας στους καταναλωτές. Μόνο έτσι μπορούν να αντεπεξέλθουν οι πολίτες , των οποίων η αγοραστική δύναμη έχει μειωθεί στο μισό από τις αλλεπάλληλες περικοπές. Πρόκειται για έγκλημα…
Αν τελικά η αλλαγή νοοτροπίας έχει αρχίσει, είναι μια αργή και μακροπρόθεσμη διαδικασία, που πρέπει να υπερνικήσει ισχυρότατους αντιπάλους. Ετσι όταν μιλάμε για λύσεις, το μείζον πρόβλημα δεν είναι το να βρούμε το τι είναι αναγκαίο να γίνει. Σ’ αυτό εύκολα μπορούμε να πετύχουμε σύγκλιση απόψεων. Το θέμα είναι το ποιός θα το κάνει.
Μήπως οι αγανακτισμένοι πολίτες;
Σίγουρα όχι τα πολιτικά κόμματα, οποιασδήποτε απόχρωσης. Ούτε οι κυβερνήσεις, που δεν ελέγχουν την οικονομία, οι δυνάμεις τις οποίας είναι παγκόσμιες. Τα κράτη είναι εξ ορισμού υποχρεωμένα να δρουν στα πλαίσια της επικράτειάς τους. Η οικονομία δεν ασχολείται πλέον με το τοπικό επίπεδο, τη νομοθεσία του τόπου, τις προτιμήσεις ή σύστημα αξιών των κατοίκων του. Μόλις διαπιστωθεί σύγκρουση, παίρνουν τα laptop, τα i-pad και i-phones και μετακομίζουν σε χώρες σαν το Μπανγκλαντές, όπου βρίσκουν απρόσκοπτη πρόσβαση σε εργατικά χέρια που κοστίζουν 2 δολάρια τη μέρα. Υπάρχει αυτό που ο Ισπανός κοινωνιολόγος Μανουέλ Καστέλς αποκαλεί «χώρο των ροών» (space of flows). Εκατομμύρια δολλάρια μεταφέρονται ελεύθερα, με το πάτημα ενός πλήκτρου στον υπολογιστή. Έτσι λοιπόν, από τη μια μεριά έχουμε την εξουσία που είναι απελευθερωμένη από τον πολιτικό έλεγχο, και από την άλλη έχουμε την πολιτική, που συνεχώς πάσχει από έλλειμα εξουσίας, μια και η εξουσία εξατμίζεται στον χώρο των ροών.
Εννοείτε ότι η πολιτική είναι τοπική, ενώ η εξουσία παγκόσμια…
Ακριβώς. Και ο πιο αδύναμος κρίκος δεν είναι η κοινότητα, η πόλη ή οποιαδήποτε άλλη μορφή τοπικότητας, αλλά το ίδιο το κράτος, που είναι παγιδευμένο μεταξύ δύο πυρών, του έθνους από τη μια και των αγορών από την άλλη. Και οι πρωτοβουλίες που αναφέρατε γεννιούνται στο υπο-εθνικό επίπεδο. Οι θεσμοί του εθνικού επιπέδου (κόμματα, κυβέρνηση, βουλή κλπ.) δε μπορούν να αντεπεξέλθουν στη διπλή αυτή πίεση.
Οι πολίτες στην προσπάθεια τους να προστατευθούν από τις επιπτώσεις αυτών των ανώνυμων δυνάμεων της αγοράς, αντιδρούν με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή οργανώνονται με γνωστούς τους, γείτονες, με όλους αυτούς με τους οποίους αντιλαμβάνονται από κοινού πως η βελτίωση του τόπου τους θα έχει θετικό αντίκτυπο σε όλους και δεν είναι ανταγωνιστικό παιχνίδι με νικητές και ηττημένους.
Γίνεται στις μέρες μας συχνά λόγος για δίκτυα…
Ξέρετε, αντιμετωπίζω τον όρο αυτον με δυσπιστία. Τα δίκτυα έχουν να κάνουν με την επικοινωνία και η επικοινωνία περικλείει ταυτόχρονα τη δυναμική της σύνδεσης και τη δυναμική της αποσύνδεσης. Προτιμώ να μιλώ για κοινότητα, γιατί αυτός ο όρος εμπεριέχει την έννοια της δέσμευσης, κάτι που δεν ισχύει στην περίπτωση των δικτύων. Σήμερα, μπορεί κανείς να έχει εκατοντάδες φίλους σε ένα online δίκτυο και απλά κάποια στιγμή να σταματήσει να επικοινωνεί με κάποιους, χωρίς να χρειαστεί καν να εξηγήσει γιατί ή να ζητήσει συγγνώμη.
Στις τελευταίες εκλογές στην Ελλάδα, ο ΣΥΡΙΖΑ πέτυχε ποσοστό περίπου 27% για πρώτη φορά στην ιστορία. Η δέσμευσή του είναι ότι θα σταματήσει την αποπληρωμή του χρέους και τα μέτρα λιτότητας που έχουν επιβληθεί.
Από μια άποψη ήταν ευτυχής συγκυρία που η Αριστερά δε μπόρεσε να γίνει κυβέρνηση. Μπορώ να φανταστώ τη δυσκολία της θέσης της απέναντι σε πολιτικές που έχουν επιβληθεί, όχι από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά από τις ανώνυμες δυνάμεις της αγοράς. Όσο ισχυρή θέληση και καλή οργάνωση και να έχουν τα κόμματα, δε νομίζω ότι μπορούν να καταφέρουν κάτι αν δεν αλλάξει το σύστημα. Όπως ανέφερα, εκείνο που παρατηρείται σήμερα, είναι η αποκοπή της εξουσίας από την πολιτική.
Ως εξουσία αντιλαμβάνομαι την ικανότητα να κάνει κανείς κάποια πράγματα. Ως πολιτική αντιλαμβάνομαι την ικανότητα να αποφασίζει κανείς τι πρέπει να γίνει. Παλιότερα, το ζητούμενο ήταν να επιβάλλει κανείς τη δική του πολιτική ατζέντα. Ήταν δεδομένο ότι το κράτος θα υλοποιούσε την όποια ατζέντα. Σήμερα, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Δεν εννοώ ότι το κράτος είναι τελείως ανίσχυρο, αλλά ότι έχει περιορισμένα περιθώρια ελιγμών. Έτσι, μπορεί π.χ. να αποφασίσει ποιούς θα φορολογήσει περισσότερο, αλλά δεν έχει λόγο στα μεγάλα προβλήματα. Όλοι οι πολιτικοί θεσμοί που δημιουργήθηκαν μεταπολεμικά, βασίζονταν στην αντίληψη ότι το κράτος είναι ικανό να διαχειριστεί την οικονομία, την άμυνα, όπως και τις πολιτισμικές νόρμες μιας κοινωνίας. Αλλά τώρα πια η ιδέα της εθνικής κυριαρχίας αποτελεί αυταπάτη, αφού δεν υπάρχει ούτε ένα έθνος που να είναι κυρίαρχο. Ακόμη και πολύ θαραλλέοι πολιτικοί, όπως ο Λούλα στη Βραζιλία, χρειάζεται να παρακολουθούν τις αντιδράσεις των αγορών όταν υιοθετούν τη μια ή την άλλη πολιτική.
Αντίθετα, κυριαρχούν τα χρηματιστήρια που δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να παρακολουθούν τις ισοτιμίες των νομισμάτων κι όταν εντοπίσουν μια αδυναμία, να τη διογκώνουν μέχρι να πάρει διαστάσεις τεράστιου προβλήματος, μέσω των ΜΜΕ και της πληροφορικής, ώστε να οδηγήσουν σε πτώση των μετοχών και υποτιμήσεις και να δημιουργήσουν συνθήκες κερδοσκοπίας για το μεγάλο κεφάλαιο.
Πώς μπορεί να επέλθει η αλλαγή; Πώς είναι δυνατόν το σύστημα της αγοράς να παραμένει τόσο σταθερό σ’ένα περιβάλλον γενικής ρευστότητας, για να χρησιμοποιήσουμε δικούς σας όρους;
Όπως σάς είπα, δε βλέπω κάποια αρχή ικανή να επιβάλει κάτι διαφορετικό και πιστεύω ότι για να υπάρξει θα περάσουν δεκαετίες, δεν είναι κάτι που θε εμφανιστεί μέχρι τις επόμενες εκλογές. Η μόνη ριζική λύση που βλέπω είναι να εδραιωθεί ένας τρόπος ζωής, που θα καταστήσει το υπάρχον σύστημα έκπτωτο. Δηλαδή, να σταματήσει το σκεπτικό τού να δανείζεται κανείς για την απόκτηση αυτοκινήτου ή σε επίπεδο κρατών, το να καταφεύγουν σε δανεισμό για να μειώσουν τους φόρους για τους πολύ πλούσιους, και να υιοθετηθεί ένας τρόπος ζωής, που θα παρέχει σε κάποιο βαθμό ασφάλεια σε όλους. Σε τέτοιο περιβάλλον οι κερδοσκόποι δεν μπορούν να κάνουν πολλά πράγματα.
Δηλαδή ένας αντικαταναλωτικός τρόπος ζωής.
Ακριβώς. Το μισό πρόβλημα είναι ο υπερβολικός καταναλωτισμός της σπατάλης, που κυριαρχεί. Γι’ αυτό και κανένα επίδοξο κόμμα εξουσίας δεν υπόσχεται στους ψηφοφόρους πως θα πατάξει τον καταναλωτισμό. Δεν μιλάμε φυσικά για λιτότητα, αλλά για αλλαγή νοοτροπίας και τρόπου ζωής, με έμφαση στην ικανοποίηση των αναγκών και όχι την ικανοποίηση των καταναλωτών. Ο κόσμος τότε δεν θα σπαταλάει χρήματα για την απόκτηση διάφορων gadgets, όπως για παράδειγμα το να αγοράζεις καινούριο κινητό, χωρίς το παλιό να έχει βλάβη…
Αυτό γίνεται γιατί οι κατασκευαστές των gadgets διασφαλίζουν ότι μόλις εισαχθεί το νέο μοντέλο μιας συσκευής τα παλιότερα θα γίνουν παρωχημένης τεχνολογίας και αυτό ακριβώς τονίζουν όταν τα διαφημίζουν. Τέτοια τεχνάσματα χρησιμοποιούν για να παγιδεύουν τους καταναλωτές.
Φυσικά. Τα διαφημιστικά κόλπα αρχίζουν από τις διαφημίσεις στην παιδική τηλεόραση, όταν π.χ. τα νέα μοντέλα αθλητικών παπούτσιών παρουσιάζονται με τέτοιον τρόπο, που κάνει τα παιδιά να αισθάνονται πως θα γίνουν ρεζίλι στο σχολείο αν εμφανιστούν με παλιότερα. Μ’αυτόν τον τρόπο ασκούνται πιέσεις από παντού και απαιτείται θάρρος και αντοχή για να αντισταθεί κανείς στον καταναλωτισμό. Κάποιοι το κατορθώνουν και δημιουργούνται μικροί πυρήνες, όπως για παράδειγμα στην Ιταλία υπάρχει το κίνημα «slow food», που έχει εξαπλωθεί σε 160 χώρες ή το «Cittaslow», που αποσκοπεί στην επιβράδυνση του ρυθμού ζωής στα αστικά κέντρα και στη διασφάλιση της ποιότητας ζωής, αντί για την ποιότητα της κατανάλωσης. Τέτοιες πρωτοβουλίες αποτελούν «νησάκια» σε ένα αρχιπέλαγος. Από αυτό το σημείο ως τη ριζική αλλαγή νοοτροπίας είναι μακρύς ο δρόμος. Με παρηγορεί όμως η σκέψη πως κάθε πλειοψηφία στην ιστορία ξεκίνησε ως μειοψηφία κι έτσι το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τις κινήσεις που αναφέραμε. Δεν έχω δυστυχώς άλλο όραμα να σας προσφέρω.
Ποιός θεωρείτε ότι είναι ο ρόλος των διανοούμενων σε αυτήν την προσπάθεια;
Η διανόηση έχει γίνει κι αυτή ένα προϊόν που πωλείται και αγοράζεται και αυτό ισχύει για όλους, τόσο συντηρητικούς, όσο και προοδευτικούς. Παλιότερα, ας πούμε στη δεκαετία του ’30, υπήρχαν διανοούμενοι με κάποιο όραμα, κομμουνιστικό ή ακόμη και φασιστικό. Σήμερα οι διανοούμενοι με όραμα είναι πολύ λίγοι. Ο Μισέλ Φουκώ έχει πει ότι δεν υπάρχουν πια ολοκληρωμένοι διανοούμενοι: οι πανεπιστημιακοί στηρίζουν τα πανεπιστήμια, οι καλλιτέχνες τα θέατρα, οι γιατροί τα νοσοκομεία, η κάθε κατηγορία τα δικά της επαγγελματικά συμφέροντα. Λείπουν οι διανοούμενοι που θα στοχαστούν με πλαίσιο αναφοράς την ανθρωπότητα ολόκληρη.
Αυτή η απουσία έχει να κάνει με τη σχετικοποίηση και την εμπορευματοποίηση της γνώσης;
Οι διαδικασίες της εμπορευματοποίησης, της απορρύθμισης, του ατομισμού χαρακτηρίζουν όλες τις πλευρές της σύγχρονης κοινωνίας. Έτσι δεν υπάρχουν πια «κέντρα βάρους», σημεία συνεύρεσης, και «εργοστάσια αλληλεγγύης». Όλα είναι σκόρπια, ρευστά. Συνεργαζόμαστε στιγμιαία για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος και στη συνέχεια μεταπηδάμε σε κάτι άλλο, όταν βαρεθούμε, και όχι όταν το πρόβλημα έχει επιλυθεί. Δεν υπάρχει αγκυροβόλι.
Αν λοιπόν, όπως περιγράφετε και στα βιβλία σας, ζούμε πια σε ένα μεταμοντέρνο, ρευστό κόσμο, μια ρευστή μετανεωτερικότητα, ποιά θα είναι η διάδοχη κατάσταση;
Χρησιμοποιώ, όπως ίσως ξέρετε, τον όρο interregnum, που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Τίτο Λίβιο για να περιγράψει την κατάσταση στη Ρώμη μετά το θάνατο του Ρωμύλου, που βασίλεψε για 37 χρόνια, όσο ήταν τότε ο μέσος όρος ζωής. Μετά το θάνατό του, ελάχιστοι Ρωμαίοι θυμούνταν τη Ρώμη πριν το Ρωμύλο. Οπότε επικρατούσε μια κατάσταση τραγικής αβεβαιότητας και έλλειψης προσανατολισμού, μέχρι να βρεθεί βασιλιάς.
Ο Γκράμσι δανείστηκε τον όρο και τον προσάρμοσε για να περιγράψει μια κατάσταση όπου οι παλιές πρακτικές δεν είναι πια αποτελεσματικές, ενώ νέοι τρόποι δεν έχουν ακόμα εφευρεθεί. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλέψουμε ποιοί θα είναι αυτοί οι τρόποι. Ίσως σε άλλα σημεία της υδρογείου να έχουν ήδη βρεθεί και να μην το γνωρίζουμε. Αυτό το μαθαίνουμε πάντα εκ των υστέρων. Στη διάρκεια του 20ου αιώνα, ούτε ένα από τα γεγονότα που άλλαξαν τον ρου της ιστορίας δεν είχε προβλεφθεί. Όλα αποτέλεσαν εκπλήξεις και ο κόσμος δεν μπορούσε να πιστέψει πως συνέβαιναν. Οταν μελετούσα την ιστορία του εργατικού κινήματος στη Βρετανία και έκανα έρευνα στα αρχεία της Guardian στο Μάντσεστερ, διαπίστωσα πως ούτε μια φορά μέχρι το 1870 δεν είχε γίνει αναφορά στην βιομηχανική επανάσταση, ούτε στην κοιτίδα της, το Μάντσεστερ. Ο κόσμος δεν είχε αντιληφθεί πως ζούσε τη βιομηχανική επανάσταση. Επομένως, αν τώρα ζούμε μια μετα-ρευστή επανάσταση, μόνο τα παιδιά σας θα τη συνειδητοποιήσουν.
Αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον.
Ο συμπατριώτης σας Κορνήλιος Καστοριάδης, όταν λόγω των ριζοσπαστικών του θέσεων ερωτήθηκε αν στόχος του ήταν να αλλάξει τον κόσμο, απάντησε «Ούτε κατά διάνοια. Ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό μου να αλλάξω τον κόσμο. Αυτό που επιθυμώ είναι να αλλάξει η ανθρωπότητα από μόνη της, όπως έκανε τόσες φορές στο παρελθόν». Αυτή είναι οπτική αισιόδοξου ανθρώπου.
Την προσυπογράφετε σε τελική ανάλυση;
Δεν θα προλάβω να το δω, γιατί είναι μακροπρόθεσμο. Όμως ελπίζω ο 21ος αιώνας να είναι αφιερωμένος στην επανασύνδεση εξουσίας και πολιτικής, μέσα από συλλογική δράση και κοινούς στόχους. Η διάκριση μεταξύ αισιόδοξης και απαισιόδοξης στάσης κατά τη γνώμη μου είναι λογικά εσφαλμένη, αφού δεν εξαντλεί όλες τις πιθανότητες. Ποιός είναι ο αισιόδοξος; Όποιος πιστεύει πως ο κόσμος ως έχει εδώ και τώρα, είναι ο καλύτερος δυνατός. Ποιός είναι ο απαισιόδοξος; Αυτός που σκέφτεται πως ίσως ο αισιόδοξος να έχει δίκιο.
Υπάρχει και ο Καστοριάδης μεταξύ των δύο θέσεων, που λέει πως ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός και έλπιζε πως κάποτε θα πραγματοποιηθεί. Όσον αφορά στο απώτερο μέλλον, η άποψη του είναι σωστή, όχι όμως όσον αφορά στο άμεσο μέλλον.
Όσο για μένα, είμαι βραχυπρόθεσμα απαισιόδοξος και μακροπρόθεσμα αισιόδοξος. Δεν βλέπω ριζοσπαστικές αλλαγές σύντομα, αλλά είμαι σίγουρος, πως είναι στο πρόγραμμα.
[1] Ο ψυχίατρος R.D. Laing, ορίζει ως «διπλούς δεσμούς», τα διαφορετικά αντιφατικά μηνύματα στα οποία είναι εκτεθειμένα τα μέλη της οικογένειας λόγω της ταυτόχρονης επιρροής της κοινωνίας και της οικογένειας και την ανάγκη να απαντήσουν σε πολύ συχνά παράλογες προκλήσεις για να μην τιμωρηθούν.

ΠΗΓΗ