Γιατί Τέχνη; Και ποιός ο ρόλος της;

sasha 153

 Σημ. του Ν: Εξαίρετο άρθρο που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο!!

«Αν, οποιαδήποτε στιγμή ανάμεσα στο 1750 και το 1930 ρωτούσαμε έναν μορφωμένο άνθρωπο να περιγράψει το λόγο ύπαρξης της ποίησης, της τέχνης, ή της μουσικής, θα απαντούσαν: «ομορφιά». Και αν τους ρωτούσαμε ποιος είναι ο σκοπός της ομορφιάς, θα μαθαίναμε ότι η ομορφιά, το κάλλος, είναι μια αξία ισότιμη με την αλήθεια και την καλοσύνη. Μετά, στον εικοστό αιώνα, η ομορφιά, το κάλλος, σταμάτησαν να έχουν τόση σημασία. Η τέχνη απέκτησε νέους ρόλους, στόχος της έγινε η αναστάτωση, η αμφισβήτηση, η διάλυση των τελευταίων ηθικών ταμπού… Πλέον η λατρεία της ασχήμιας δεν περιορίζεται στην τέχνη αλλά επεκτείνεται στην αρχιτεκτονική, η οποία και αυτή έχει γίνει άψυχη και άγονη. Και δεν είναι μόνο το περιβάλλον μας που γίνεται άσχημο… νομίζω πως χάνουμε την ομορφιά, και υπάρχει ο κίνδυνος μαζί της να χάσουμε και το νόημα της ζωής…»

Πανδώρα, Dante Gabriel Rossetti, 1869

Με αυτά τα λόγια ξεκινάει το σχετικά πρόσφατο (2009) ντοκιμαντέρ με τίτλο «Γιατί το Κάλλος έχει σημασία» του Βρετανού φιλόσοφου της αισθητικής Ρότζερ Σκρούτον, στο οποίο επιβεβαιώνει ότι η ομορφιά είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη, και στο οποίο καταγράφει την απόρριψή της στην μεταμοντέρνα αισθητική.

Την απόρριψη αυτή είχαν ήδη προβλέψει οι τελευταίοιρομαντικοί που ως άλλοι τυφλοί προφήτες κραύγαζαν το κύκνειο άσμα τους μέσα από τα καλλιτεχνικά ρεύματα τηςΝτεκαντάνς και του Συμβολισμού, κι επιβεβαιώθηκαν με τα νέα κινήματα που γεννήθηκαν από τα αιματοβαμμένα σπλάχνα του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου. Λίγα μόλις χρόνια νωρίτερα ενώ η Μπελ Επόκ (όμορφη εποχή) έφτανε στο μεταίχμιό της, αναφερόμενος στην παρακμή του Δυτικού πολιτισμού, ο Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος Ζοζεφέν Πελαντάν έγραφε:

«Για τη Δύση, που οδεύει στο θάνατό της, ετοιμάζουμε μια τελευταία δόξα, για να θαμπώσουμε και να εξευμενίσουμε τους βάρβαρους που θα έρθουν.»

Καθρεφτίζει απροσδόκητα τα λόγια του Καβάφη στοΠεριμένοντας τους βάρβαρους (1904), με τη διαφορά ότι οι βάρβαροι του Καβάφη δεν κατέφθασαν ποτέ. Του Πελαντάν όμως ήρθαν, και θέριεψαν. Και είμαστε οι απόγονοί τους.

Η νέα μεσοπολεμική τέχνη του Μοντερνισμού αποζητούσε απελπισμένα τη ρήξη με το παρελθόν, θέτοντας προτεραιότητα την απελευθέρωση των τεχνών από τα δεσμά του παρελθόντος. Οι ρηξικέλευθοι εκπρόσωποί της θέλησαν να αμφισβητήσουν την ίδια την έννοια της τέχνης, και το έκαναν με εξαιρετική επιτυχία.

Με θριαμβευτική πνοή ελευθερίας άνοιξε ο δρόμος να γίνουν όλοι καλλιτέχνες, και όλοι έργα τέχνης, αφού ο παραδοσιακός ορισμός της τέχνης άλλαξε οριστικά, και πλέον αρκούσε οποιοσδήποτε να ονομάσει ένα αντικείμενο «τέχνη» ώστε αλλάζοντας τη «σημασία» του, να «δημιουργήσουν νέα σκέψη γύρω από αυτό το αντικείμενο», όπως ισχυρίστηκαν κριτικοί τέχνης της εποχής. Έτσι οι κλασσικές και παραδοσιακές τεχνικές και οπτικές θυσιάστηκαν στο βωμό ενός παρωχημένου και περιοριστικού παρελθόντος.

Piero Manzoni, Κόπρανα του Καλλιτέχνη, 1961.

Damien Hirst, Αγελάδα σε φορμόλη (1993, 2007)

Πλέον ο ρόλος της τέχνης δεν ήταν να αναδεικνύει υπερβατικούς, αιθέριους, αυτόφωτους κόσμους. Αντικαταστάθηκε από πειράματα νοηματοδοσίας κι επανερμηνείας των πάντων, κάτι που συνήθως σε έναν πολιτισμό συμβαίνει όταν αλλάζουν ριζικά οι κοινωνικές συνθήκες. Εν το προκειμένω ανήχθη σε τέχνη η κάθε πράξη ριζοσπαστισμού, καθρεφτίζοντας τις γοργές προόδους στον ευρύτερο πολιτισμό.

Marcel Duchamp, Συντριβάνι, 1917

Η τέχνη έγινε από τα αγαπημένα οχήματα του πολιτικού ακτιβισμού και της κοινωνικής κριτικής, καθρεφτίζοντας κάθε τι που άστραφτε από νεωτερισμό, αρκεί να ξέκοβε το παρελθόν. Και ομεταμοντερνισμός, ασυνείδητα αισθανόμενο ένα απροσδιόριστο κενό, ύφανε κολάζ του υπερσύγχρονου παρόντος με αποκόμματα του παρελθόντος που όμως πια είχαν χάσει τις ρίζες τους.

Τώρα βρισκόμαστε σε ένα παράξενο μεταίχμιο, όπου ο μοντερνισμός και ο μεταμοντερνισμός έχουν ήδη ξεπεραστεί. Τα όρια έσπασαν, επικρατεί μια σιωπηλή συναίνεση πως όλα επιτρέπονται στην τέχνη, αλλά δεν υπάρχουν άλλα όρια για να αμφισβητηθούν. Πως να ξεπεράσει κανείς την εγκατάσταση ενός ουρητηρίου σε γκαλερί, τη βράβευση ενός κρεβατιού με βρώμικα σεντόνια και χρησιμοποιημένα προφυλακτικά, ή την παρουσίαση συντηρημένων πτωμάτων, όλα εν ονόματι της τέχνης;

Ποια αντίδραση έμεινε που να μην είναι τουλάχιστον μπανάλ; Και ποιος ο λόγος αφού τα ταμπού πια κείτονται ηττημένα στο ουμπλιέτ του ξεθωριασμένου παρελθόντος, και σφαγιάστηκε σιωπηρά σε κάποια σκοτεινή αλέα ο έρωτας της τέχνης με την ομορφιά;

Μοιραία οδηγούμαστε στο ερώτημα: χρειάζεται η τέχνη να είναι κάτι όμορφο; Και: ποιός είναι ο ρόλος (α) της τέχνης, (β) της ομορφιάς; Είναι μια πανανθρώπινη ανάγκη, είναι απλά ένας εναλλακτικός – αλλά μη απαραίτητος – τρόπος επικοινωνίας; Συνδέεται με το νόημα της ζωής; Ή είναι μια σπάταλη πολυτέλεια;

Tracey Emin, Το Κρεβάτι Μου, 1998. Η εγκατάσταση αυτή στην πινακοθήκη Τέιτ του Λονδίνου, συμπεριλαμβάνει τα χρησιμοποιημένα και λεκιασμένα από ούρα και αίμα σεντόνια της καλλιτέχνιδος, μεταχειρισμένα προφυλακτικά, και καθημερινά αντικείμενα από το υπνοδωμάτιό της. Πουλήθηκε στον συλλέκτη Charles Saatchi για 150,000 λίρες Αγγλίας.

Οι πιθανές απαντήσεις είναι πολλές, και δεν μπορούμε να προσφύγουμε

«Ερμαφρόδιτο», 3ος αι. π.Χ., Μουσείο του Λούβρου

καν στις αρχές των μεγάλων φιλοσόφων καθώς έχουμε πληροφορηθεί ότι είναι υποκειμενικό το θέμα και όλοι έχουν δικαίωμα άποψης. Τίποτε δεν είναι αυτονόητο.

Που σημαίνει πρακτικά ότι ένα αριστούργημα ενός των μεγάλων καλλιτεχνών της Αναγέννησης ή ένα γλυπτό του Πραξιτέλη, με τέλεια εξισορρόπηση της γραμμής, του όγκου και της αρμονίας, είναι απολύτως ισάξια με το ουρημένο κρεβάτι και τα μεταχειρισμένα προφυλακτικά της Τρέισι Εμίν και την αγελάδα τουρσί του Ντάμιεν Χέρστ.

Το ερώτημα το θέτω με τη σειρά μου σε σας, τους αναγνώστες. Ποιός είναι ο λόγος ύπαρξης της τέχνης; Πρέπει να επιτελεί συγκεκριμένο ρόλο στις ζωές μας ή είναι πολυτέλεια; Οφείλει να καθρεφτίζει την εποχή μας ή να αποτελεί μνημονικό του ανθρώπινου πολιτισμού; Πρέπει να είναι όμορφη ή πρέπει να αμφισβητεί; Τι είναι ομορφιά; Σε κάθε περίπτωση, γιατί;

Σε μελλοντικές στήλες θα φιλοξενήσω συνεντεύξεις με Έλληνες αλλά και ξένους ζωγράφους που έχουν επιλέξει μια πιο παραδοσιακή προσέγγιση στην τέχνη, και θα τους θέσω τα ίδια αυτά ερωτήματα.

Είναι ένας διάλογος στον οποίο θα ήθελα να προσκαλέσω όλους τους αναγνώστες του περιοδικού και σας προσκαλώ να μου στείλετε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα με τις απόψεις σας, προκειμένου να αναπτυχθεί μια ουσιώδης συζήτηση για το θέμα. Επιλεγμένες απόψεις από όσες θα λάβω θα δημοσιεύονται ως μέρος της στήλης. Μη διστάζετε λοιπόν! Πείτε μας τη γνώμη σας!

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ (Ελ. Τύπος) το Σάββατο 9/11/13.

πηγη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s