ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ

Η αρχή της μετενσάρκωσης φαίνεται ότι προσφέρει μια από τις πιο ελκυστικές εξηγήσεις της προέλευσης και του προορισμού της ανθρωπότητας. Είναι αποδεκτή όχι μόνο από οπαδούς Ανατολικών θρησκειών και πνευματικών κινήσεων της Νέας Εποχής, αλλά επίσης από πολλούς άλλους που δεν υιοθετούν τέτοια εσωτεριστικά ενδιαφέροντα και πεποιθήσεις.

Το να ξέρεις ότι έχεις ζήσει πολλές ζωές πριν από αυτή που ζεις τώρα και πως υπάρχουν πολλές ακόμα που έπονται είναι μια πολύ ελκυστική προοπτική για να αποτιμήσεις το νόημα της ζωής. Από τη μια μεριά, η μετενσάρκωση είναι πηγή μεγάλης άνεσης, ιδιαίτερα για εκείνους που αναζητούν απελευθέρωση βάσει των εσωτερικών τους πόρων. Δίνει εξασφάλιση για τη συνέχεια της ύπαρξης του ατόμου σε επόμενες ζωές και έτσι εξασφαλίζεται μια ανανεωμένη ευκαιρία για την επίτευξη της απελευθέρωσης. Από την άλλη μεριά, η μετενσάρκωση είναι ένας τρόπος να απορρίψει κάποιος τις μονοθεϊστικές διδασκαλίες μιας τελικής κρίσης από έναν ιερό Θεό, που έχει ως πιθανό αποτέλεσμα να καταδικαστεί αιώνια να υποφέρει στην κόλαση. 

Ένας άλλος μεγάλος λόγος για την αποδοχή της μετενσάρκωσης από τόσους πολλούς ανθρώπους σήμερα είναι ότι φαίνεται πως εξηγεί τις διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των ανθρώπων. Κάποιοι είναι υγιείς, ενώ άλλοι βασανίζονται όλη τη ζωή τους από φυσικά μειονεκτήματα. Κάποιοι είναι πλούσιοι, άλλοι βρίσκονται στα όρια της επιβίωσης. Κάποιοι έχουν επιτυχία χωρίς καν να επιδεικνύουν κάποια θρησκευτικότητα, ενώ κάποιοι άλλοι είναι διαρκώς αποτυχημένοι, παρά την θρησκευτική τους αφοσίωση. Οι Ανατολικές θρησκείες εξηγούν αυτές τις διαφορές ως αποτέλεσμα προηγούμενων ζωών, καλών ή κακών, που αποδίδουν τους καρπούς τους στην παρούσα ζωή μέσω της δράσης του κάρμα. Έτσι η μετενσάρκωση φαίνεται ότι είναι ο τέλειος τρόπος να τιμωρηθούν ή να ανταμειφτούν οι πράξεις κάποιου, χωρίς να χρειάζεται η αποδοχή ενός προσωπικού Θεού ως της Ύστατης Πραγματικότητας. 

Η μετενσάρκωση στις θρησκείες 

Η μετενσάρκωση μιας οντότητας που είναι ο πυρήνας της ανθρώπινης ύπαρξης (στην ινδουϊστική παράδοση αποκαλείται ‘ατμάν’ ή ‘πουρούσα’) σε έναν μακρύ κύκλο που υποδηλώνει πολλές ζωές και σώματα δεν είναι τόσο παλιά έννοια όσο υποστηρίζουν κάποιοι σύγχρονοι ισχυρισμοί. Δεν είναι κοινό στοιχείο για τις περισσότερες από τις παλαιότερες γνωστές θρησκείες, ούτε ανήκει η προέλευσή της σε ένα πανάρχαιο παρελθόν. 

Η κλασική μορφή του δόγματος της μετενσάρκωσης σχηματίστηκε στην Ινδία, αλλά σίγουρα όχι νωρίτερα από τον 9ο προ Χριστού αιώνα, όταν έγινε η σύνθεση των Βραχμανικών κειμένων. Μετά τον καθαρότερο προσδιορισμό της έννοιας από τις Ουπανισάδες μεταξύ του 7ου και 5ου προ Χριστού αιώνα, υιοθετήθηκε από τις άλλες σημαντικές Ανατολικές θρησκείες που είχαν προέλευση την Ινδία, τον Βουδισμό και τον Τζαϊνισμό. Λόγω της διάδοσης του Βουδισμού στην Ασία, η μετενσάρκωση υιοθετήθηκε αργότερα από τον Κινέζικο Ταοϊσμό, αλλά όχι νωρίτερα από τον 3ο προ Χριστού αιώνα.
Οι αρχαίες θρησκείες του Μεσογειακού κόσμου ανέπτυξαν εντελώς διαφορετικά είδη πεποιθήσεων για τη μετενσάρκωση. Για παράδειγμα, ο Ελληνικός Πλατωνισμός ισχυρίστηκε την προ-ύπαρξη της ψυχής σε έναν ουράνιο κόσμο και την πτώση της σε ένα ανθρώπινο σώμα λόγω της αμαρτίας. Για να απελευθερωθεί από τα δεσμά της και να επιστρέψει σε μια κατάσταση καθαρής ύπαρξης, η ψυχή πρέπει να υποστεί κάθαρση μέσω της μετενσάρκωσης. Η έκφραση τέτοιων πεποιθήσεων από τον Πλάτωνα φανερώνουν την επιρροή που είχε δεχθεί από τις προγενέστερες φιλοσοφικές σχολές του Ορφισμού και των Πυθαγορείων. Το πρώτο σημαντικό Ελληνικό φιλοσοφικό σύστημα που υιοθέτησε μια θέαση μετενσάρκωσης παρόμοια με αυτή του Ινδουϊσμού ήταν ο Νέο-Πλατωνισμός, στον 3ο μ.Χ. αιώνα, έχοντας λάβει επιδράσεις από την Ανατολή. 

Στην περίπτωση της αρχαίας Αιγύπτου, η ‘Αιγυπτιακή Βίβλος των Νεκρών’ περιγράφει το ταξίδι της ψυχής στον επόμενο κόσμο, χωρίς όμως να αφήνει υπαινιγμούς για επιστροφή της στη γη. Όπως είναι καλά γνωστό, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι μουμιοποιούσαν τους νεκρούς ώστε το σώμα να διατηρηθεί και να συνοδεύσει την ψυχή σ’ αυτόν τον κόσμο. Αυτό υποδεικνύει μια πεποίθηση για ανάσταση παρά για μετενσάρκωση. Παρομοίως, σε πολλές περιπτώσεις αρχαίων θρησκειών σε φυλές που θεωρείται σήμερα ότι πιστεύουν στη μετενσάρκωση, πιο πολύ διδάσκουν την προ-ύπαρξη της ψυχής πριν από τη γέννηση ή την ανεξάρτητη επιβίωσή της μετά το θάνατο. Αυτό δεν έχει καμία σύνδεση με την κλασική ιδέα της μετανάστευσης από ένα φυσικό σώμα σε ένα άλλο σύμφωνα με τις απαιτήσεις ενός απρόσωπου νόμου, όπως το κάρμα.

2ο μέρος

Η προέλευση της Σαμσάρα, του τροχού των μετενσαρκώσεων, θα πρέπει να αποδοθεί στον Ινδουισμό και στα κλασικά του συγγράμματα. Δε θα πρέπει να εμφανίστηκε νωρίτερα από τον 9ο π.Χ. αιώνα, γιατί οι Βεδικοί ύμνοι, τα πιο αρχαία συγγράμματα του Ινδουισμού, δεν την αναφέρουν, κάτι που υποδηλώνει ότι η μετενσάρκωση δεν είχε ακόμα διατυπωθεί στην εποχή της σύνθεσης των ύμνων (13ος – 10ος αιώνας π.Χ.). Ας αναλύσουμε συνεπώς την ανάπτυξη της έννοιας της αθανασίας στα μεγάλα Ινδουιστικά συγγράμματα, ξεκινώντας από τις Βέδες και τις Βραχμάνες. 

Αθανασία στους Βεδικούς ύμνους και στις Βραχμάνες

Την εποχή που είχαν γραφτεί οι Βεδικοί ύμνοι η εικόνα που υπήρχε για τη μεταθανάτια ζωή ήταν πως ένα ανθρώπινο ον συνεχίζει να υπάρχει μετά το θάνατο ως ολόκληρο άτομο. Μεταξύ ανθρώπων και θεών υπήρχε απόλυτη διάκριση, όπως και σε όλες τις άλλες πολυθεϊστικές θρησκείες του κόσμου. Η έννοια μιας απρόσωπης συγχώνευσης με την πηγή όλης της ύπαρξης, όπως αργότερα προτάθηκε από τις Ουπανισάντ, ήταν αδιανόητη. Παρακάτω παρουσιάζονται κάποια επιχειρήματα για την υπόθεση αυτή, που προκύπτουν από την ερμηνεία της επικήδειας τελετής: 

Όπως ήταν ο κανόνας σε άλλες αρχαίες θρησκείες (για παράδειγμα αυτές της Αιγύπτου και της Μεσοποταμίας), οι αποθανόντες θάβονταν με την τροφή και τα ρούχα που θεωρούνταν απαραίτητα για τη μεταθανάτια ζωή. Επιπλέον, η πίστη των αρχαίων Αρίων στη διατήρηση της ατομικής ταυτότητας μετά το θάνατο, τους οδήγησε στο να αποτεφρώνουν το νεκρό σύζυγο μαζί με την (ζωντανή) γυναίκα του και να τους δένουν μαζί ώστε να τον συντροφεύει στη μεταθανάτια ζωή. Σε κάποια μέρη της Ινδίας η τελετή αυτή γινόταν μέχρι την Βρετανική αποίκιση.

Αντίστοιχα με την παράδοση της αρχαίας Κινέζικης θρησκείας, οι αποθανόντες συγγενείς σχημάτιζαν μια άγια ιεραρχία στο βασίλειο των νεκρών. Ο τελευταίος άντρας που είχε πεθάνει μνημονευόταν ξεχωριστά για ένα χρόνο μετά την αναχώρησή του και στη συνέχεια περιλαμβανόταν στα επικήδεια πρόσφορα της μηνιαίας τελετής ‘shraddha’. Η τελετή αυτή ήταν αναγκαία γιατί ο αποθανών μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά ή θετικά τη ζωή των ζωντανών.

Σύμφωνα με τη Βεδική ανθρωπολογία, τα συστατικά της ανθρώπινης φύσης είναι το φυσικό σώμα, το ‘ashu’ και το ‘manas’. Το Ashu αντιπροσωπεύει τη ζωτική αρχή (διαφορετική από τα προσωπικά χαρακτηριστικά) και το manas το σύνολο των ψυχο-πνευματικών ικανοτήτων (νου, συναίσθημα και θέληση). Η πίστη στη διατήρηση των τριών συστατικών μετά το θάνατο αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η οικογένεια απευθυνόταν στον αποθανόντα συγγενή στην επικήδεια τελετή ως μια ατομική συγκέντρωση των παραπάνω: «Είθε τίποτε από τα manas σου, τίποτε από τα ashu σου, τίποτε από τα μέλη σου, τίποτε από τα ζωτικά σου υγρά, τίποτε από το εδώ σώμα σου με κανέναν τρόπο να μη χαθεί» (Atharva Veda 18,2,24).

O Yama, θεός του θανάτου (αναφέρεται επίσης σε παλιά Βουδιστικά και Ταοϊστικά συγγράμματα) κυριαρχεί στις ψυχές των νεκρών και είναι επίσης αυτός που λαμβάνει τις προσφορές από την οικογένεια προς όφελος του εκλειπόντα. Στη Rig Veda αναφέρεται γι’ αυτόν: «Ο Yama ήταν ο πρώτος που μας βρήκε την κατοικία μας, έναν τόπο που δεν μπορούν ποτέ να μας τον πάρουν, όπου οι αρχαίοι πατέρες μας αποχώρησαν όλοι όσοι γεννιούνται πάνε εκεί από αυτό το μονοπάτι, ακολουθώντας το δικό τους» (Rig Veda 10, 14, 2). Η θεία δικαιοσύνη παρέχονταν από τους θεούς Yama, Soma και Indra, όχι από κάποιον απρόσωπο νόμο όπως το κάρμα. Ένα από τα χαρακτηριστικά τους ήταν να ρίχνουν τους αμαρτωλούς σε μια αιώνια σκοτεινή φυλακή από την οποία δε θα μπορούσαν ποτέ να ξεφύγουν.

Η προϋπόθεση του να δρέπει κάποιος την ανταμοιβή μιας ζωής σε μια νέα γήινη ύπαρξη (αντί για παραδείσια μεταθανάτια ζωή) εμφανίστηκε στα Βραχμανικά συγγράμματα (9ος π.Χ. αιώνας). Ανέφεραν για μια περιορισμένη ουράνια αθανασία, που εξαρτιόταν από τις πράξεις και την ποιότητα των θυσιών που είχε κάνει κάποιος κατά τη διάρκεια της ζωής του. Μετά την ανταμοιβή για τα παραπάνω, οι άνθρωποι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν έναν δεύτερο θάνατο στην ουράνια σφαίρα (punarmrityu) και μετά να επιστρέψουν σε μια γήινη ύπαρξη. Το κατάλληλο αντίδοτο για τη μοίρα αυτή προέκυψε να είναι η εσωτερική γνώση, κάτι που θα μπορούσε να επιτευχθεί μονάχα μέσα στη γήινη ύπαρξη ενός ανθρώπου.
Μετενσάρκωση στις Ουπανισάντ

Οι Ουπανισάντ ήταν τα πρώτα συγγράμματα που μετακίνησαν την τοποθεσία του ‘δεύτερου θανάτου’ ενός ατόμου από την ουράνια σφαίρα στον επίγειο κόσμο και που θεώρησαν ότι η κατάλληλη επίλυση του ζητήματος ήταν η γνώση της ταυτότητας του atman-Brahman. Η άγνοια του πραγματικού εσωτερικού εαυτού ενός ατόμου (ατμάν ή πουρούσα) βάζει το κάρμα σε κίνηση, το νόμο της αιτίας και του αποτελέσματος όπως αυτός νοείται στην Ανατολική πνευματική παράδοση. Η πρώτη του ξεκάθαρη διατύπωση μπορεί να βρεθεί στην Brihadaranyaka Upanishad (4,4,5):

Σύμφωνα με τι πράττει κανείς, σύμφωνα με το πώς συμπεριφέρεται κανείς, έτσι ανάλογα θα γίνει. Σ’ αυτόν που πράττει καλό θα γίνει καλό. Σ’ αυτόν που πράττει κακό θα γίνει κακό. Κάποιος γίνεται ενάρετος από ενάρετη δράση, κακός από κακή δράση.

Η Μετενσάρκωση (σαμσάρα) είναι ο πρακτικός τρόπος με τον οποίο κάποιος δρέπει τους καρπούς των πράξεών του. Ο εαυτός αναγκαστικά εισέρχεται σε μια νέα υλική ύπαρξη μέχρι να πληρωθεί όλο το καρμικό χρέος:

Μέσω της σκέψης, του αγγίγματος, της όρασης και των αισθημάτων και με την αφθονία της τροφής και του πιοτού γίνεται η γέννηση και η ανάπτυξη του ενσώματου εαυτού. Σύμφωνα με τις πράξεις του, ο ενσώματος εαυτός αναλαμβάνει επιτυχώς διάφορες μορφές σε διάφορες συνθήκες
(Shvetashvatara Upanishad 5,11)

Μπορούμε συνεπώς να διακρίνουμε μια θεμελιώδη στροφή στο νόημα της μεταθανάτιας ζωής από τη βεδική οπτική. Οι Ουπανισάντ εγκατέλειψαν τον στόχο της επικοινωνίας με τους θεούς (Agni, Indra, κ.λπ.), κάτι που θα ήταν κατορθωτό με τις καλές θυσίες και θεώρησαν ως τελική μοίρα του ανθρώπου την απρόσωπη συγχώνευση του ατμάν-μπραχμάν, κάτι που θα επιτευχθεί αποκλειστικά και μόνο με την εσωτερική γνώση. Στο νέο αυτό πλαίσιο, το κάρμα και η μετενσάρκωση αποτελούν στοιχεία κλειδιά που θα καθορίσουν όλες τις περαιτέρω επεκτάσεις στον Ινδουισμό.
Η Μετενσάρκωση στα Έπη και στις Πουράνας Στη Μπαγκαβάτ Γκιτά, που είναι τμήμα του ινδικού έπους Μαχαμπαράτα, η μετενσάρκωση δηλώνεται ξεκάθαρα ως φυσική διαδικασία της ζωής που ακολουθείται από κάθε θνητό πλάσμα. Ο Κρίσνα λέει:

Ακριβώς όπως ο εαυτός προάγεται μέσω της παιδική ηλικίας, τη νιότη και τα γηρατειά στο φυσικό σώμα, έτσι προάγεται σε ένα άλλο σώμα μετά το θάνατο. Το σοφό άτομο δεν συγχύζεται με την αλλαγή αυτή που καλείται θάνατος (2,13). Ακριβώς όπως το σώμα ξεντύνεται από τα φθαρμένα ρούχα και φοράει καινούργια, έτσι ο απεριόριστος, αθάνατος εαυτός ξεντύνεται τα φθαρμένα σώματα και εισέρχεται σε νέα (2,22).

Στις Πουράνας αναπτύσσεται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια το εν λόγω θέμα, έτσι ώστε συγκεκριμένες μοίρες προκύπτουν ανάλογα με το είδος των ‘αμαρτιών’ που έχει διαπράξει κανείς:
Ο δολοφόνος ενός βραχμάνου γίνεται λαίμαργος, ο δολοφόνος μιας αγελάδας γίνεται καμπούρης και ηλίθιος, ο δολοφόνος μιας παρθένου γίνεται λεπρός, και οι τρεις γεννιούνται σαν απόκληροι. Ο σφαγέας μιας γυναίκας και ο καταστροφέας εμβρύων γίνεται βάρβαρος γεμάτος ασθένειες, αυτός που προβαίνει σε παράνομες συνουσίες γίνεται ευνούχος, αυτός που πάει με τη γυναίκα του δασκάλου του γίνεται ανορεκτικός. Εκείνος που τρώει σάρκα γίνεται πολύ κόκκινος, αυτός που πίνει οινοπνευματώδη αποκτά αποχρωματισμένα δόντια… Αυτός που κλέβει φαί γίνεται αρουραίος, αυτός που κλέβει σπόρους γίνεται ακρίδα… αρώματα, γίνεται τρωκτικό, μέλι, γίνεται αλογόμυγα, κρέας, γίνεται όρνιο και αλάτι, γίνεται μυρμήγκι. Αυτός που κάνει αφύσικες διαστροφές γίνεται γουρούνι σε στάβλο, αυτός που έρχεται σε επαφή με μια γυναίκα Sudra (κατώτερη) γίνεται ταύρος, αυτός που είναι παθιασμένος γίνεται λάγνο άλογο… Αυτά και άλλα σημάδια και γέννες φαίνονται ότι είναι το κάρμα των ενσωματωμένων, που έγιναν από τους ίδιους στον κόσμο αυτό. Έτσι όσοι έχουν κάνει κακό κάρμα, έχοντας βιώσει τα βάσανα της κολάσεως, ξαναγεννιούνται με τα κατάλοιπα των αμαρτιών τους, σ’ αυτές τις καθορισμένες μορφές.
(Garuda Purana 5)

Παρόμοιες ιδιαίτερες τιμωρίες δηλώνονται στους Νόμους του Μανού (The Laws of Manu 12, 54-69). Καθώς το καρμικό χρέος που έχει καταγράψει κανείς στο παρελθόν είναι αξιοσημείωτα μεγάλο, μια και μόνο ζωή δεν αρκεί για να καταναλωθεί. Έτσι, με σκοπό την επίτευξη της απελευθέρωσης, οι πολλές ζωές καθίστανται μια αναγκαιότητα. Η εξωτερική επέμβαση ενός θεού ή ενός ανθρώπου γκουρού είναι άχρηστη καθώς θα υποβίβαζε το ρόλο του κάρμα. 

Ποιος ή τι μετενσαρκώνεται στο Ινδουισμό;

Σύμφωνα με τις Ουπανισάντ και τη φιλοσοφία της Βεδάντα, η οντότητα που μετενσαρκώνεται είναι ο απρόσωπος εαυτός (ατμάν). Το ατμάν δεν έχει προσωπική φύση και έτσι η χρήση της αυτοπαθούς αντωνυμίας ‘εαυτός’ δεν είναι κατάλληλη. Το ατμάν μπορεί να προσδιοριστεί μόνο μέσω της άρνησης οποιωνδήποτε προσωπικών χαρακτηριστικών. Αν και συγκροτεί τα οντολογικά υποστρώματα της ανθρώπινης ύπαρξης, το ατμάν δεν μπορεί να είναι ο φορέας της ‘πνευματικής προόδου’ κάποιου ατόμου, γιατί δε μπορεί να καταγράψει κανένα από τα δεδομένα που παράγονται στο απατηλό πεδίο της ψυχο-πνευματικής ύπαρξης. Η πνευματική πρόοδος που επισωρεύει κανείς προς την πραγμάτωση της ταυτότητας του ατμάν-Μπραχμάν καταγράφεται μέσω του κάρμα, ή μάλλον μέσω της ελαχιστοποίησης της ποσότητας του καρμικού χρέους. Το συνολικό φυσικό και πνευματικό σύμπλεγμα από το οποίο απαρτίζεται ένα ανθρώπινο ον αναδομείται στην επανενσάρκωση σύμφωνα με το κάρμα του. Στο επίπεδο αυτό, το νεοσχηματισμένο άτομο βιώνει τους καρπούς των δράσεών του από προηγούμενες ζωές και θα πρέπει να κάνει το καλύτερο δυνατό για να σταματήσει τον φαύλο κύκλο της αβίντυα (πλάνης) κάρμα – σαμσάρα.

Ως απαραίτητο βοήθημα στην εξήγηση του μηχανισμού της μετενσάρκωσης η Βεδάντα υιοθέτησε την έννοια ενός αέρινου λεπτού σώματος (sukshma-sharira) το οποίο είναι συνδεδεμένο με το ατμάν για όσο διαρκεί η αλληλεξάρτησή τους. Αυτός είναι ο πραγματικός φορέας των καρμικών οφειλών. Ωστόσο, αυτό το ‘λεπτοφυές σώμα’ δε μπορεί να αποτελέσει μια μορφή διατήρησης των προσωπικών χαρακτηριστικών κάποιου, δηλαδή οποιωνδήποτε στοιχείων της συνειδητής ψυχο-πνευματικής ζωής ενός ατόμου. Τα δεδομένα που καταγράφονται από το λεπτοφυές σώμα είναι σύνολο από κρυμμένες τάσεις ή εντυπώσεις (σαμσκάρα) που έχουν καταγραφεί από το κάρμα ως σπόροι που θα γεννήσουν μελλοντική συμπεριφορά και προσωπικό χαρακτήρα. Θα υλοποιηθούν υποσυνείδητα στη ζωή του ατόμου χωρίς να δώσουν σε κάποιον κάποια ένδειξη για να καταλάβει την πραγματική του κατάσταση. Δε μπορεί να υπάρχει καμία μορφή μετάδοσης συνειδητής μνήμης από μια ζωή σε μια άλλη, εφόσον ανήκει στον κόσμο της πλάνης και διαλύεται κατά το θάνατο.

Στις Νταρσάνες Σάμκυα και Γιόγκα, η οντότητα που μετενσαρκώνεται είναι το πουρούσα, ένα αντίστοιχο του ατμάν. Δεδομένης της απόλυτης δυαδικότητας μεταξύ του πουρούσα (πνεύμα) και της πρακρίτι (ύλη), τίποτε που να ανήκει στην ψυχο-πνευματική ζωή δε μπορεί να περάσει από τη μία ζωή στην άλλη γιατί ανήκει στην πρακρίτι, που έχει μια καθαρά απατηλή σχέση με το πουρούσα. Ωστόσο, η Γιόγκα Σούτρα (2,12) προσδιορίζει έναν παρόμοιο μηχανισμό μετάδοσης των αποτελεσμάτων του κάρμα από μια ζωή σε μια άλλη, όπως και στην περίπτωση της Βεδάντα. Αυτή η δεξαμενή του κάρμα ονομάζεται ‘karmashaya’. Συνοδεύει το πουρούσα από τη μια ζωή στην άλλη, αντιπροσωπεύοντας το σύνολο των εντυπώσεων (σαμσκάρα) που δε μπόρεσαν να εκδηλωθούν λόγω των περιορισμών μιας συγκεκριμένης ζωής. Με κανέναν τρόπο δε μπορεί να είναι ένα είδος συνειδητής μνήμης, ένα σύνολο πληροφορίας που ένα άτομο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει συνειδητά ή ένας πυρήνας προσωπικότητας, γιατί το karmashaya δεν έχει τίποτε το κοινό με τις ψυχο-πνευματικές ικανότητες. Αυτή η δεξαμενή του κάρμα εξυπηρετεί κυρίως ως μηχανισμός για την προσαρμογή των αποτελεσμάτων του κάρμα στη ζωή κάποιου. Υπαγορεύει, με έναν απρόσωπο και μηχανικό τρόπο, τη νέα γέννηση (jati), το μάκρος της ζωής (ayu) και τις εμπειρίες που θα τη συνοδεύσουν (bhoga).

3ο μέρος

Η Μετενσάρκωση στο Βουδισμό

Ο Βουδισμός αρνείται την ύπαρξη ενός μόνιμου εαυτού που μετενσαρκώνεται από μια ζωή σε μια επόμενη. Η πλάνη ενός υπάρχοντος εαυτού δημιουργείται από μια απλή επισώρευση πέντε συστατικών (skandha), που υποφέρουν από διαρκή μετάβαση και έχουν μια λειτουργική σχέση αιτίας αποτελέσματος.

Αυτά είναι, 1) το σώμα που καλείται επίσης υλική μορφή (rupa), 2) το συναίσθημα (vedana) που απαρτίζεται από τις αισθήσεις που εγείρονται από τα αισθητήρια όργανα του σώματος, 3) νόηση (sanna), η διαδικασία της κατηγοριοποίησης και του προσδιορισμού των εμπειριών, 4) νοητικές κατασκευές (sankhara), οι καταστάσεις που εκκινούν δράση και τέλος 5) συνείδηση (vijnana) που είναι η αίσθηση της ενημερότητας ενός αισθητού ή νοητού αντικειμένου. Τα πέντε στοιχεία είναι πρόσκαιρα (anitya), υπόκεινται διαρκών μεταμορφώσεων και δεν έχουν κάποια αμετάβλητη αρχή ή εαυτό. Οι άνθρωποι συνήθως νομίζουν ότι έχουν εαυτό εξαιτίας της συνείδησης. Αλλά το να είναι η ίδια σε μια διαρκή διαδικασία μετάβασης και αλλαγής δεν κάνει τη συνείδηση ταυτόσημη με έναν εαυτό που υποτίθεται ότι είναι μόνιμος. Πέραν των πέντε συστατικών δεν υπάρχει τίποτε άλλο στην ανθρώπινη φύση.

Ωστόσο, κάτι θα πρέπει να μετενσαρκώνεται, ακολουθώντας τις επιταγές του κάρμα. Όταν ο Βούδας ρωτήθηκε σχετικά με τις διαφορές μεταξύ των ανθρώπων σε θέματα διάρκειας ζωής, ασθένειας, ευημερίας, κ.λπ. είπε:

«Οι άνθρωποι έχουν, ω νέε, τις δικές τους πράξεις, είναι κληρονόμοι πράξεων, πράξεις είναι η μήτρα τους, είναι οι φίλοι και οι συγγενείς τους και πράξεις είναι το στήριγμά τους. Είναι οι πράξεις που τους κατατάσσουν σε υψηλή ή χαμηλή θέση» (Majjhima Nikaya 135,4)

Εάν δεν υπάρχει πραγματικός εαυτός, ποιος κληρονομεί τις πράξεις και μετενσαρκώνεται; Ο Βούδας απάντησε πως μόνο το κάρμα περνάει από τη μία ζωή στην άλλη, χρησιμοποιώντας την παρομοίωση του φωτός από ένα κερί το οποίο προέρχεται από ένα άλλο κερί χωρίς από μόνο του να έχει κάποια ουσία. Με τον ίδιο τρόπο υπάρχει αναγέννηση χωρίς τη μετάβαση του εαυτού από ένα σώμα σε ένα άλλο. Η μόνη σύνδεση από μια ζωή στην επόμενη είναι αιτιακής φύσεως. Στο Garland Sutra (10) διαβάζουμε:

«Σύμφωνα με το τι πράξεις έχουν γίνει θα είναι και οι απορρέουσες συνέπειές τους. Εν τούτοις ο πράτων δεν έχει ύπαρξη: Αυτή είναι η διδασκαλία του Βούδα.»

Η Θιβετανική Βίβλος των Νεκρών περιγράφει με λεπτομέρεια τις εμπειρίες που όπως αναφέρει έχει κάποιος στην ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ δύο ενσαρκώσεων, προτείνοντας ότι ο αποθανών διατηρεί κάποια χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Αν και δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς επιβιώνει μετά το θάνατο στην περίπτωση αυτή, αναφέρει ένα πνευματικό σώμα που δε μπορεί να βλαφτεί από αυτά που βιώνει ο αποθανών στα οράματά του:

«Όταν συμβαίνει και εμφανίζεται ένα τέτοιο όραμα, μη φοβηθείς! Μη νιώσεις τρόμο! Έχεις ένα πνευματικό σώμα φτιαγμένο από ένστικτα, ακόμα και εάν σκοτωθεί ή διαμελιστεί, δε μπορεί να πεθάνει! Εφόσον στην πραγματικότητα είσαι μια φυσική μορφή κενότητας, η οργή του να τραυματιστείς είναι ανώφελη! Οι Λόρδοι Yama του Θανάτου δεν δημιουργούνται παρά από τη φυσική ενέργεια της δικής σου της ενημερότητας και στην πραγματικότητα δεν έχουν καθόλου ουσιαστικότητα. Η κενότητα δεν μπορεί να βλάψει την κενότητα!» (Θιβετανική Βίβλος των Νεκρών, 12)

Οποιαδήποτε κι αν είναι η κατάσταση του αποθανόντα μετά το θάνατό του, οποιοσδήποτε υποθετικός προσωπικός πυρήνας εξαφανίζεται ακριβώς πριν τη γέννηση, δε μπορεί να υπάρξει κάποιο ψυχο-πνευματικό στοιχείο που να μεταδίδεται από τη μία ζωή στην άλλη. Το νεογέννητο άτομο δε θυμάται τίποτε από προηγούμενες ζωές ή από ταξίδια στη σφαίρα της ενδιάμεσης κατάστασης (bardo).

Άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι η εξαιρετική σπανιότητα του να μετενσαρκωθεί κανείς ως ανθρώπινο άτομο. Ο Βούδας λέει στο Chiggala Sutta (Samyutta Nikaya 35, 63):

«Μοναχοί, υποθέστε ότι αυτή η μεγάλη γη ήταν πλήρως καλυμμένη με νερό και ένας άντρας επρόκειτο να ρίξει έναν ζυγό (ζυγό που ζεύονται ζώα) με μία τρύπα μέσα εκεί. Ένας άνεμος από την ανατολή θα τον έσπρωχνε δυτικά, ένας άνεμος από τη δύση θα τον έσπρωχνε ανατολικά. Ένας άνεμος από το βορά θα τον έσπρωχνε νότια, ένας άνεμος από το νότο θα τον έσπρωχνε βόρεια. Και υποθέστε ότι υπήρχε μια τυφλή θαλάσσια χελώνα. Και ότι έβγαινε στην επιφάνεια μια φορά κάθε εκατό χρόνια. Τώρα τι σκέφτεστε: όταν αυτή η τυφλή χελώνα έβγαινε στην επιφάνεια μια φορά κάθε εκατό χρόνια, θα έβαζε το λαιμό της στο ζυγό με τη μια τρύπα; 

Θα ήταν μια παντελής σύμπτωση, κύριε, η τυφλή χελώνα, βγαίνοντας στην επιφάνεια μια φορά κάθε εκατό χρόνια, να βάλει το λαιμό της στο ζυγό με τη μία τρύπα.
Παρομοίως είναι παντελής σύμπτωση να καταλάβει κανείς την ανθρώπινη κατάσταση. Είναι παρομοίως παντελής σύμπτωση ένας Tathagata, άξιος και δίκαια αφυπνισμένος, να ανέρθει στον κόσμο.»

Εάν κάποιος επιχειρούσε να υπολογίσει την πιθανότητα εξασφάλισης της ανθρώπινης κατάστασης σύμφωνα με το παραπάνω κείμενο, θεωρώντας μάλιστα την επιφάνεια ‘αυτής της μεγάλης γης’ να είναι μόνο η επιφάνεια της Ινδίας, οι πιθανότητες θα ήταν μια φορά στα 5 επί 10 στην 16η χρόνια (το 5 με 16 μηδενικά), κάτι που αντιστοιχεί σε μερικά εκατομμύρια φορές την ηλικία του σύμπαντος.


Μετενσάρκωση στον Ταοϊσμό

Η διδασκαλία της μετενσάρκωσης με δυσκολία ανιχνεύεται στους αφορισμούς του Tao te Ching (6ος π.Χ. αιώνας), φαίνεται λοιπόν ότι εμφανίστηκε αργότερα στον Ταοϊσμό. Αν και δεν συγκεκριμενοποιείται τι είναι αυτό που μετενσαρκώνεται, κάτι πρέπει να περνάει από τη μία ζωή στην άλλη. Ένα σημαντικό κείμενο του Ταοϊσμού, το Chuang Tzu (4ος π.Χ αιώνας) αναφέρει:

«Η γέννηση δεν είναι αρχή, ο θάνατος δεν είναι τέλος. Υπάρχει ύπαρξη χωρίς όριο, υπάρχει συνέχεια χωρίς σημείο εκκίνησης. Ύπαρξη χωρίς όριο είναι κενό. Συνέχεια χωρίς σημείο εκκίνησης είναι χρόνος. Υπάρχει γέννηση, υπάρχει θάνατος, υπάρχει ροή προς τα εμπρός, υπάρχει είσοδος μέσα. Αυτό μέσα από το οποίο περνάει κανείς μέσα και έξω χωρίς να βλέπει τη μορφή του, αυτό είναι η Πύλη του Θεού» (Chuang Tzu 23).

Μετενσάρκωση στη σύγχρονη σκέψη

Από τότε που η Ανατολική έννοια της μετενσάρκωσης έφτασε στην Ευρώπη, άλλαξε το νόημά της. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα αποτελούσε ένα δόγμα που διατηρούνταν για τους μυημένους κάποιων αποκρυφιστικών παραδόσεων όπως ο Ερμητισμός και ο Καθαρισμός που το είχαν πάρει από το Νέο-Πλατωνισμό. Μια ευρύτερη αποδοχή της μετενσάρκωσης είχε προωθηθεί στον Δυτικό κόσμο με την έναρξη του 19ου αιώνα από τη Θεοσοφία και αργότερα επίσης από την Ανθρωποσοφία. Μετά ήρθε η εποχή των Γκουρού από την Ανατολή, η κίνηση της Νέας Εποχής και ως αποτέλεσμα παρατηρείται μια ευρεία αποδοχή της μετενσάρκωσης στη σύγχρονη κοινωνία.

Ωστόσο, η σύγχρονη εκδοχή της μετενσάρκωσης είναι ουσιωδώς διαφορετική από όσα δέχονταν οι Ανατολικές θρησκείες. Δεν αποτελεί ένα είδος μαρτυρίου από το οποίο θα πρέπει να γλυτώσει ο άνθρωπος με κάθε τιμή καταργώντας την προσωπικότητά του, αλλά αντίθετα, όπως το βλέπει η σκέψη της Νέας Εποχής, η μετενσάρκωση είναι μια αιώνια πρόοδος της ψυχής προς υψηλότερα επίπεδα πνευματικής γνώσης. Έτσι, αυτό που μετενσαρκώνεται δεν είναι το απρόσωπο atman, αλλά μια οντότητα που επί του παρόντος καλείται ψυχή, μια οντότητα που διατηρεί τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας από τη μία ζωή στην επόμενη. Αυτός ο συμβιβασμός προφανώς αναδύθηκε από την επιθυμία να προσαρμοστεί η δοξασία της μετενσάρκωσης στη Δυτική σκέψη. Η έννοια ενός απρόσωπου atman που μετενσαρκώνεται ήταν πολύ αφηρημένη για να υιοθετηθεί εύκολα, έτσι οι Δυτικοί χρειάζονταν μια πιο ήπια εκδοχή του δόγματος. Αν και αυτή η τάση μπορεί να προσφέρει μαρτυρία για τη λαχτάρα της ψυχής για προσωπικό προορισμό, δεν φέρει μεγάλη ομοιότητα με την κλασική Ανατολική πνευματικότητα, που την απορρίπτει ως διεφθαρμένη θέαση.

Οι πληροφορίες σχετικά με το νόημα της μετενσάρκωσης στις Ανατολικές θρησκείες και τη φύση της οντότητας που μετενσαρκώνεται θα αποβούν χρήσιμες στην εξέταση των σύγχρονων αποδείξεων υπέρ της μετενσάρκωσης, κάτι που είναι ιδιαίτερα δημοφιλές στις μέρες μας. Καθώς θα τις αναλύσουμε στα επόμενα μέρη του αφιερώματος, θα πρέπει να θυμηθούμε ότι σύμφωνα με την Ανατολική έννοια της μετενσάρκωσης δε μπορεί να υπάρχει κάποιο προσωπικό στοιχείο που ταξιδεύει από τη μία ζωή στην άλλη.

4ο μέρος

Πολλοί άνθρωποι που αποδέχονται η μετενσάρκωση σήμερα στη Δύση ισχυρίζονται ότι μπορεί να αποδειχθεί με επιστημονικό τρόπο. Συνήθως βασίζουν την πεποίθησή τους αυτή σε εμπειρίες ανάκλησης προηγούμενων ενσαρκώσεων, κάτι που αναπαριστά την ικανότητα κάποιων ατόμων να ανακαλέσουν γεγονότα από υποτιθέμενες προηγούμενες ζωές. Αυτό το φαινόμενο συμβαίνει λαμβάνοντας δύο διαφορετικές μορφές. Η μία παρατηρείται κατά τη διάρκεια ύπνωσης, όπου κάποιος κάνει αναδρομή μέχρι και πριν την ημερομηνία του θανάτου του. Η άλλη παράγεται από κάποια παιδιά που αυθόρμητα θυμούνται μια ταυτότητα προηγούμενης ζωής, και εντυπωσιάζουν τα κοντινά τους πρόσωπα με συγκεκριμένες λεπτομέρειες που ταιριάζουν σε αυτές της ζωής του αποθανόντος προσώπου. Θα μπορούσαν αυτές οι εμπειρίες να είναι πραγματικές αποδείξεις για τη μετενσάρκωση; 

Υπνωτική Αναδρομή ως απόδειξη για τη μετενσάρκωση

Η ύπνωση μπορεί να προσδιοριστεί ως μια μέθοδος πρόκλησης μιας εναλλακτικής κατάστασης της συνείδησης, που κάνει ένα άτομο ιδιαίτερα δεκτικό στις υποβολές του υπνωτιστή. Η μέθοδος αυτή έχει χρησιμοποιηθεί στην ψυχανάλυση για την θεραπεία ψυχικών ασθενειών, ζωντανεύοντας τα επίπονα γεγονότα που τις προκάλεσαν από το παρελθόν (ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας) και στη συνέχεια μεταδίδοντας υποβολές με σκοπό την επούλωση αυτών των ψυχικών πληγών. Αν και υπάρχουν κάποια ενθαρρυντικά αποτελέσματα στη χρήση της ως ψυχιατρική θεραπεία, το γεγονός είναι ότι η ύπνωση μπορεί να αναμείξει τη φαντασία με αληθινές αναμνήσεις ή ότι μπορεί ακόμα και να δημιουργήσει εντελώς φανταστικά επεισόδια. Σε βαθιές υπνωτικές καταστάσεις κάποια άτομα είχαν εξωσωματικές εμπειρίες και ισχυρίστηκαν πως ταξίδεψαν σε μυστηριώδεις πνευματικές σφαίρες. Κάποιοι άλλοι έχουν βιώσει μυστικιστικές εμπειρίες ενότητας με το σύμπαν.

Η υπνωτική αναδρομή ξεκίνησε να χρησιμοποιείται ως μέθοδος ανάκλησης προηγούμενων ζωών το 1952 όταν η Ruth Simmons από το Κολοράντο των Ηνωμένων Πολιτειών γύρισε ‘πίσω στο χρόνο’ πριν από τη μέρα που είχε γεννηθεί. Ξαφνικά άρχισε να μιλάει χρησιμοποιώντας μια συγκεκριμένη Ιρλανδική προφορά, ισχυριζόταν ότι ονομαζόταν Bridey Murphy και πως είχε ζήσει στην Ιρλανδία το 1890. Οι λίγες λεπτομέρειες που έδωσε φαινόταν ότι περιέγραφαν με ακρίβεια την Ιρλανδική κοινωνία του τέλους του 19ου αιώνα. Έτσι θεωρήθηκε ότι είχε βρεθεί μια επιστημονική απόδειξη της μετενσάρκωσης.

Ως αποτέλεσμα, ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός υπνωτιστών άρχισε να χρησιμοποιεί τη μέθοδο ώστε να αποκομίσει πληροφορίες σχετικά με υποτιθέμενες προηγούμενες ζωές των ασθενών τους. Πιο πρόσφατα η μέθοδος κέρδισε και κάποια επιστημονική αίσθηση καθώς χρησιμοποιήθηκε ως θεραπεία για την απελευθέρωση φόβων σε ασθενείς και για την εξήγηση συγκεκριμένων προσωπικών τάσεων ως αποτέλεσμα εμπειριών που είχαν σε προηγούμενες ζωές. Απλά και μόνο ζητώντας σε κάποιους ασθενείς να πάνε πίσω στο χρόνο πριν από τη μέρα που γεννήθηκαν και να περιγράψουν τις εντυπώσεις τους, κάποιοι αναφέρουν εντυπωσιακές ιστορίες στις οποίες κάποια χαρακτηριστικά ταιριάζουν σε αυτά των παλιών και απομακρυσμένων πολιτισμών της ανθρώπινης ιστορίας.

Συνήθως υιοθετούν μια εντελώς διαφορετική προσωπικότητα, με αλλαγμένη φωνή, συμπεριφορά και έκφραση. Όλες οι πληροφορίες που παρέχουν έρχονται ως αποτέλεσμα του διαλόγου μεταξύ του υπνωτιστή και του ασθενή του, στον οποίο οι ερωτήσεις πρέπει να είναι εύκολες και ξεκάθαρες έτσι ώστε να προκύψει κατάλληλη απάντηση. Εφόσον τις πληροφορίες που αναφέρουν δε θα μπορούσαν να τις έχουν μάθει φυσιολογικά στη ζωή τους, θεωρείται ότι ανακαλούν περασμένες ζωές. Ωστόσο, το συμπέρασμα αυτό εγείρει κάποιες δυσκολίες, εφόσον υπάρχουν και άλλες πιθανές εξηγήσεις για τις νέες πληροφορίες που παράγονται, στις οποίες δε γίνεται αποδεκτή η υπόθεση της ανάκλησης μνημών από προηγούμενες ζωές.

Μια πιθανή εξήγηση είναι η παρουσία κρυπτοαμνησίας. Καθώς η ύπνωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ανανεώσει ξεχασμένες αναμνήσεις από το παρελθόν ενός ατόμου, ανακαλούνται δεδομένα που πλέον δεν είναι προσβάσιμα στη συνειδητή μνήμη, με τον ίδιο τρόπο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάκληση πληροφοριών που το άτομο έχει ακούσει από άλλους ανθρώπους, έχει διαβάσει σε βιβλία, είδε σε ταινίες, στα οποία είχε με κάποιον τρόπο συμμετάσχει. Η υποσυνείδητη μνήμη έχει κρατήσει αυτές τις πληροφορίες και η ύπνωση τις ανασυνθέτει σε ένα εντελώς φανταστικό σενάριο. Ο Ian Stevenson, ένας από τους σημαντικότερους ερευνητές του φαινομένου αυτού, αναφέρει μια τέτοια περίπτωση:

«Υπάρχει μια άλλη Αγγλική περίπτωση που χρονολογείται στην αλλαγή του αιώνα και είχε μελετηθεί από έναν κύριο στο Κέιμπριτζ, στην οποία μια νεαρή γυναίκα φαίνεται ότι περιέγραφε τη ζωή μιας Blanche Poynings, ενός ατόμου που ζούσε στην αυλή του Ριχάρδου ΙΙ στον 14ο αιώνα. Έδωσε πολλές λεπτομέρειες για τα σχετιζόμενα με αυτή άτομα, συμπεριλαμβάνοντας συγκεκριμένα αριστοκρατικά ονόματα και το είδος της ζωής που βίωσε. Οι ερευνητές συνέχισαν να την εξετάζουν και λίγο αργότερα άρχισαν να την ρωτούν σχετικά με τις πηγές των πληροφοριών της. Στην κατάσταση έκστασής της το ίδιο το κορίτσι ανέφερε ένα βιβλίο, το ‘Countess Maud’, που εκδόθηκε στα τέλη του δεκάτου ενάτου αιώνα, μια κλασική Βικτωριανή νουβέλα που αφορούσε μια κοντέσα στην αυλή του Ριχάρδου του Δεύτερου. Η κοπέλα την είχε τροποποιήσει κάπως, αλλά βασικά όλα υπήρχαν στη νουβέλα και προέκυψε ότι η θεία της είχε ένα αντίτυπο από το βιβλίο αυτό. Δε θυμόταν να το έχει διαβάσει, αλλά θυμήθηκε να γυρνάει τις σελίδες του (Omni Magazine 10(4): 76, 1998).»

Μια ενδιαφέρουσα όψη σχετικά με τις μαρτυρίες που έχουν καταγραφεί κάτω από ύπνωση είναι το γεγονός ότι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα ήδη υπάρχοντα δεδομένα και την τρέχουσα ιστορική γνώση. Σε πολλές περιπτώσεις, αν και η πληροφορία αντιστοιχεί σε γενικώς αποδεκτά ιστορικά δεδομένα, περαιτέρω αρχαιολογικές ανακαλύψεις την αντικρούουν, ορθώνοντας σημαντικές αμφιβολίες για την αλήθεια των ‘προηγούμενων ζωών’. Ο Ian Wilson, επίσης σημαντικός ερευνητής του φαινομένου αυτού, περιγράφει διάφορες τέτοιες περιπτώσεις στο βιβλίο του ‘Μετενσάρκωση’ (σελίδες 88-90).

Μια τέτοια αναφέρεται σε ένα άτομο που έζησε όταν βασίλευε ο Αιγύπτιος φαραώ Ραμσής ΙΙΙ. Το όνομα της πρωτεύουσας που χρησιμοποιούσε δεν ήταν εκείνο της εποχής του, αλλά το όνομα ‘Θήβες’ που είχαν δώσει στην πόλη οι Έλληνες αρκετά αργότερα. Ακόμα περισσότερο, ένας πραγματικός αρχαίος Αιγύπτιος δε θα ήξερε το όνομα του φαραώ του με νούμερο (π.χ. ΙΙΙ), καθώς η αρίθμηση των φαραώ υιοθετήθηκε από τους Βικτοριανούς Αιγυπτιολόγους κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Άλλο σφάλμα ήταν η αναφορά της χρήσης του νομίσματος (σηστέρτιο) το οποίο είχε εισαχθεί από τους Ρωμαίους μετά από χίλια χρόνια. Σε μια άλλη περίπτωση αναφέρθηκε ότι ο Βίκινγκς έφτασαν στη στεριά της Βόρειας Αμερικής στον 11ο αιώνα. Σύμφωνα με την περιγραφή, φορούσαν κράνη με κέρατα. Πρόσφατα ωστόσο, ερευνητές απέδειξαν ότι η άποψη αυτή είναι λανθασμένη, καθώς οι Βίκινγκς στην πραγματικότητα φορούσαν κωνικά και στενά καπέλα. Κράνη με κέρατα φορούσαν μονάχα σε θρησκευτικές τελετές και μόνο τα άτομα υψηλής τάξης. Αυτή και άλλες περιπτώσεις αποδεικνύουν ότι οι εμπειρίες ανάκλησης προηγούμενων ζωών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την υπάρχουσα ιστορική γνώση τη στιγμή που γίνεται η υπνωτική αναδρομή και συχνά αντικρούονται από μεταγενέστερες ανακαλύψεις.

Πώς θα ήταν δυνατό η παρούσα προσωπικότητα να μπορεί να επηρεάσει αυτή των ‘προηγούμενων ζωών’ της, απέχοντας από αυτή χρονικά συνήθως εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια; Πώς θα μπορούσαν άτομα που ζούσαν πριν από τέσσερις χιλιάδες χρόνια να χρησιμοποιούν το σύστημα χρονολόγησης που μετρά τα χρόνια ως προ ή μετά Χριστό; Πώς είναι δυνατόν κάποιοι υπνωτιστές να μπορούν να ανακαλέσουν ακόμα και ‘μελλοντικές’ ζωές των ασθενών τους (που προφανώς επηρεάζονται από τη σύγχρονη βιβλιογραφία επιστημονικής φαντασίας); Τα στοιχεία αυτά αποτελούν ενδείξεις ότι οι υποτιθέμενες προηγούμενες ζωές εξαρτώνται από πολιτισμικά και θρησκευτικά στοιχεία, κάτι που αμφισβητεί σοβαρά την αυθεντικότητά τους. Αυτός είναι και ο λόγος που οι συγγραφείς οι οποίοι αρέσκονται στο να γράφουν ιστορίες για επαναγεννήσεις, συνήθως αποφεύγουν να αναφέρουν πολύ συγκεκριμένα δεδομένα.

5ο μέρος

Μια άλλη πιθανή εξήγηση που θα μπορούσε να ανατρέψει την αλήθεια των ανακλήσεων προηγούμενων ζωών είναι η επίδραση του υπνωτιστή του οποίου οι υποβολές είναι απολύτως απαραίτητες για την ύπνωση. Ο άλλος απαραίτητος παράγοντας είναι η δεκτικότητα του ασθενή στις υποβολές του υπνωτιστή.

Αν και οι δύο αυτοί παράγοντες καθορίζουν την επιτυχία της ύπνωσης όταν χρησιμοποιείται για ψυχιατρικού τύπου θεραπεία, όταν κανείς περιμένει να πάρει πληροφορίες από υποτιθέμενες προηγούμενες ζωές, η δύναμη υποβολής του υπνωτιστή γίνεται ένα σημαντικό εμπόδιο για την απόκτηση αληθινών πληροφοριών καθώς μπορεί να επηρεάσει την ιστορία του υπνωτιστικού υποκειμένου. Ο Ian Stevenson δηλώνει:

«Κατά την εμπειρία μου, σχεδόν όλες οι αποκαλούμενες προηγούμενες προσωπικότητες που ανακλήθηκαν μέσω υπνωτισμού είναι εντελώς φανταστικές και είναι αποτέλεσμα της προθυμίας του ασθενή να υπακούσει στις υποβολές του υπνωτιστή. Δεν είναι μυστικό ότι όλοι μας είμαστε έντονα επιρρεπείς στην υποβολή όταν βρισκόμαστε κάτω από ύπνωση. Αυτού του είδους η έρευνα μπορεί πραγματικά να αποβεί επικίνδυνη. Κάποιοι άνθρωποι έχουν φοβηθεί τρομακτικά από τις υποτιθέμενες αναμνήσεις τους και σε άλλες περιπτώσεις η προηγούμενη προσωπικότητα που ζωντάνεψε μπορεί να αρνείται να φύγει για πολύ καιρό.» (Περιοδικό Omni 10(4):76, 1988)

Κάτω από ύπνωση το υποκείμενο είναι έτοιμο να δεχθεί κάθε είδος διαστρέβλωση καθώς η πραγματικότητά του διαμορφώνεται βάσει των πεποιθήσεων του υπνωτιστή. Εφόσον στις περισσότερες των περιπτώσεων οι υπνωτιστές που κάνουν τις αναδρομές περιμένουν να επιβεβαιωθεί η θεωρία της μετενσάρκωσης, τουλάχιστον υποσυνείδητα, μπορούν, μαζί με λεκτικές υποβολές που περιλαμβάνουν χαλάρωση και άλλες φάσεις παλινδρόμησης, να μεταφέρουν τις προσωπικές τους πεποιθήσεις που κρύβονται στις προηγούμενες ζωές και στα σενάρια αυτού του είδους. Σε πολλές περιπτώσεις είναι εύκολο να διακρίνει κανείς τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των υπνωτιστών στις ιστορίες που αφηγούνται οι ασθενείς τους.

Το ρίσκο της επινόησης εντελώς φανταστικών σεναρίων μέσω της ύπνωσης δε μπορεί να αγνοηθεί. Έχει πραγματικά γίνει πολλές φορές. Έχουν αναφερθεί πολλές περιπτώσεις από γυναίκες που πήγαν για υπνωτική θεραπεία για καθημερινά τους προβλήματα και κατά τη διάρκεια της θεραπείας ‘ανακάλυψαν’ περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης από γονείς κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας που αποδείχθηκαν ότι ήταν λανθασμένα. Ο Sigmund Freud εγκατέλειψε την ύπνωση ως θεραπευτική μέθοδο όταν ανακάλυψε τόσες πολλές περιπτώσεις λανθασμένων αναμνήσεων. Ακόμα περισσότερο, παρατηρήθηκε ότι οι αναμνήσεις που ‘ανακαλύφθηκαν’ κάτω από ύπνωση μπορούν να αντικαταστήσουν τις πραγματικές μετά το πέρας της υπνωτικής συνεδρίας και να διαστρεβλώσουν εντελώς την προσωπική ζωή του ατόμου. Αυτό αποκαλείται σύνδρομο λανθασμένων αναμνήσεων. Τα δικαστήρια γνωρίζουν τους κινδύνους αυτούς και συνήθως δεν δέχονται μαρτυρίες που έχουν παραχθεί κάτω από συνθήκες ύπνωσης ή από μάρτυρες που είχαν προηγουμένως υπνωτιστεί. Όπως κάποιες υποτιθέμενες σεξουαλικές κακοποιήσεις στην παιδική ηλικία που αποκαλύφθηκαν μέσω ύπνωσης αποδείχθηκε ότι ήταν λανθασμένες, οι προηγούμενες ζωές μπορεί να είναι ψεύτικά σενάρια.

Ένας άλλος παράγοντας που μπορεί να επηρεάζει τα αποτελέσματα των αναδρομών σε προηγούμενες ζωές είναι η προετοιμασία που δέχεται ο ασθενής πριν από την ύπνωση. Συνήθως ενημερώνεται για το σκοπό της, κάτι που τον βάζει σε μια κατάσταση προσμονής. Η συνειδητή επιθυμία να γνωρίσει το περιεχόμενο των ‘προηγούμενων ζωών’ αναμφισβήτητα επηρεάζει την απόκριση στην ύπνωση.

Μια τρίτη πιθανή εξήγηση των μαρτυριών για ισχυριζόμενες προηγούμενες ζωές δίνεται από τη σφαίρα της ψυχιατρικής. Το φαινόμενο των πολλαπλών προσωπικοτήτων είναι γνωστό ως σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας. Προκαλεί σε κάποιον το φαινόμενο να αλλάζει μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα πολλαπλές προσωπικότητες σα να παίζει διαφορετικούς ρόλους. Αυτές οι αντιφατικές προσωπικότητες έχουν διαφορετικές διάνοιες, συμπεριφορές, φωνές ή ακόμα και φύλο, από το πραγματικό άτομο. Συνήθως συμβαίνει μία από αυτές να γνωρίζει και να παρατηρεί τις πράξεις και τις σκέψεις των άλλων και μπορεί κάποιες φορές να μιλάει εκ μέρους όλων τους.

Από την οπτική ενός ψυχιάτρου, οι μαρτυρίες προηγούμενων ζωών μπορεί να είναι το αποτέλεσμα εκδήλωσης σχιζοειδούς διαταραχής προσωπικότητας μέσω της ύπνωσης. Κάτι τέτοιο έχει συμβεί σε αρκετές περιπτώσεις ενυπάρχουσας σχιζοφρένειας. Χρησιμοποιήθηκε για να αποκαλύψει καλυμμένες προσωπικότητες και να τις επανενοποιήσει με την κύρια προσωπικότητα, έχοντας ως αποτέλεσμα πολλές φορές την παραγωγή νέων προσωπικοτήτων που δεν είχαν εκδηλωθεί πριν από την ύπνωση. Εμφανίστηκαν πρώτη φορά κάτω από υπνωτιστική θεραπεία και στη συνέχεια παρέμειναν ενεργές μετά το πέρας της συνεδρίας. Έτσι, είναι δυνατό κατά τη διάρκεια μιας υπνωτικής συνεδρίας να δημιουργηθούν νέες προσωπικότητες και να εκληφθούν ως περιστατικά ανάκλησης προηγούμενων ζωών.

Ωστόσο, παραμένει ένα αίνιγμα για το οποίο η προαναφερθείσα επιστημονική ερμηνεία δεν έχει κάποια ικανοποιητική απάντηση. Πρόκειται για την ερώτηση, πώς διανέμονται οι προσωπικότητες στους ρόλους τους, ή αλλιώς, ποιος αποφασίζει ποια θα είναι η επόμενη στην παράσταση; Δε μπορεί να είναι μια τυχαία διαδικασία. Ο Ian Wilson γράφει στο βιβλίο του:

«Κάπου, κάπως, η παράσταση θα πρέπει να έχει έναν ‘σκηνοθέτη’. Είναι σα να βλέπει κανείς ένα κουκλοθέατρο. Μπορούμε να δούμε τις μαριονέτες, να δούμε κάποιες από τις κλωστές που τις κινούν, αλλά δε μπορούμε να δούμε τον μαριονετίστα.»

Ποιος θα μπορούσε να είναι ο κρυφός σκηνοθέτης της παράστασης αυτών των πολλαπλών προσωπικοτήτων; Η φυσικαλιστική εξήγηση λέει ότι θα πρέπει να βρίσκεται μέσα στο μυαλό του ατόμου, όπου η συνείδηση διαχωρίζεται σε ξεχωριστές οντότητες, κάποια από τις οποίες είναι αυτή που παίρνει το ρόλο του σκηνοθέτη. Τα δεδομένα που υποστηρίζουν την υπόθεση αυτή είναι ότι κάτω από ύπνωση ένα συγκεκριμένο τμήμα του νου παραμένει συνειδητό, συνεχίζοντας να λαμβάνει πληροφορίες από τον πραγματικό κόσμο. Αλλά το άλυτο πρόβλημα αφορά το κίνητρο που μια τέτοια οντότητα (που παραμένει συνειδητή μέσα στο νου του ατόμου) θα είχε για να δράσει με τον τρόπο αυτό. Γιατί να μας ξεγελάει κάνοντάς μας να πιστέψουμε σε προηγούμενες ζωές;

Ερχόμαστε έτσι σε μια τελευταία προσπάθεια εξήγησης της ανάκλησης προηγούμενων ζωών. Στην παραψυχολογία καλείται διαμεσολάβηση (channeling) και περιγράφει το φαινόμενο της μεταβίβασης πληροφοριών που δημιουργούνται από πνευματικές οντότητες που βρίσκονται εκτός του δικούς μας κόσμου. Δρούνε μέσω συγκεκριμένων ατόμων που καλούνται διάμεσα (mediums) όταν αυτά βρίσκονται σε εναλλακτικές καταστάσεις συνείδησης. Η εκμηδένιση της φυσιολογικής συνείδησης μέσω ύπνωσης δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την επικοινωνία με τέτοιες εξωτερικές οντότητες, που μπορούν να παρουσιαστούν ως προσωπικότητες των προηγούμενων ζωών ενός ατόμου. Ο μόνος λόγος να απορρίψει κανείς την υπόθεση είναι το γεγονός ότι η οντότητα που υποτίθεται ότι επικοινωνεί μέσω του διαμέσου δεν θα είχε κάποιο λόγο να ψεύδεται και να ισχυρίζεται ότι είναι η προηγούμενη ζωή ενός ατόμου και όχι ένα εξωτερικό πνεύμα. Πέρα από αυτό, η διαμεσολάβηση δεν έχει αποδειχθεί ως κάποια αξιόπιστη πηγή πληροφοριών για οτιδήποτε.

Συμπερασματικά λοιπόν, η ερμηνεία του φαινομένου της ανάκλησης περασμένων ζωών, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό στο εάν πιστεύουμε στον υπνωτιστή και στην ερμηνεία που έχουμε για την ίδια τη διαδικασία της μετενσάρκωσης.

6ο μέρος

Αυθόρμητη ανάκληση προηγούμενων ζωών από παιδιά ως απόδειξη για τη μετενσάρκωση

Dr. Ian Stevenson

Μια άλλη κατηγορία εμπειριών που θεωρείται ως αποδεικτική της μετενσάρκωσης είναι αυτή των περιπτώσεων που αφορούν παιδιά, σχεδόν όλα κάτω από την ηλικία των 10 ετών, τα οποία ανακαλούν αυθόρμητα γεγονότα από υποτιθέμενες προηγούμενες ζωές και επιμένουν πως είναι κάποιο άλλο πρόσωπο που έχει ζήσει στο παρελθόν.

Τα παιδιά αυτά αναφέρουν λεπτομέρειες που αφορούν τοποθεσίες, άτομα και γεγονότα του παρελθόντος, σχετικά με τα οποία δε θα μπορούσαν φυσιολογικά να έχουν οποιαδήποτε πληροφορία και τα οποία αποδεικνύονται αληθινά όταν γίνονται έρευνες στην ενδεικνυόμενη περιοχή. Οι εκτεταμένες έρευνες του Δρ. Ian Stevenson και τα βιβλία του επάνω στο αντικείμενο είναι ευρέως γνωστά. Αν και οι περιπτώσεις αυθόρμητης ανάκλησης προηγούμενων ζωών από παιδιά είναι πολύ λιγότερες από τις μαρτυρίες που παράγονται μέσω της ύπνωσης, φαίνονται ότι είναι πολύ πιο πειστικές.

Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις των Ινδών κοριτσιών Swarnlata και Shanti Devi που είναι και τα διασημότερα παραδείγματα. Η Swarnlata στην ηλικία των τριών ετών και η Shanti Devi στην ηλικία των τεσσάρων, ξεκίνησαν να ισχυρίζονται ότι είχαν ζήσει προηγούμενες ζωές ως σύζυγοι και μητέρες δύο παιδιών, σε μακρινά χωριά. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι και οι δυο τους ανέφεραν συγκεκριμένα γεγονότα σχετικά με τις ισχυριζόμενες προηγούμενες ζωές τους που επαληθεύτηκαν από ερευνητές. Φανταστείτε τη σκηνή: Μια παντρεμένη γυναίκα με αρκετά παιδιά πεθαίνει και μετά από τέσσερα χρόνια ένα μικρό κοριτσάκι χτυπάει την πόρτα και αυτοσυστήνεται ως η αποθανούσα μητέρα και σύζυγος. Συνήθως αναπτύσσονται συναισθηματικές διαταραχές σε τέτοιες περιπτώσεις. Ο Stevenson σχολιάζει:

«Aυτά τα παιδιά περιπλέκονται σε διχασμένες πεποιθήσεις. Σε πολλές περιπτώσεις τα παιδιά απέρριψαν τους γονείς τους, λέγοντας πως δεν είναι οι πραγματικοί τους γονείς και κάποιες φορές κατευθύνθηκαν προς τα αποκαλούμενα πραγματικά τους σπίτια. Σε άλλες περιπτώσεις, επιμένουν να επανασυνδεθούν με τους προηγούμενους συζύγους, τις γυναίκες ή τα παιδιά. Ένα αγόρι από την Ινδία είχε συνδεθεί με πάθος με μια γυναίκα για την οποία ισχυριζόταν ότι είχε υπάρξει η προηγούμενη ερωμένη του και προσπαθούσε να την επανακτήσει προκαλώντας στον ίδιο και σε εκείνη μεγάλη στεναχώρια» (Omni Magazine 10 (4): 76, 1988).

Ωστόσο, τέτοιες ιστορίες μπορούν να ερμηνευτούν με εναλλακτικό τρόπο, όχι αναγκαστικά ως αποδείξεις για μετενσάρκωση. Ερμηνείες βέβαια, που μπορεί κάλλιστα και οι ίδιες να είναι αρκούντως ‘ανεξήγητες’ από μια φυσικαλιστική τουλάχιστον σκοπιά. Υπάρχει λόγου χάρη η πιθανότητα, τα παιδιά αυτά να επικοινωνούν με εξωτερικά πνεύματα μέσω διαμεσολάβησης (channeling). Στην περίπτωση αυτή το διάμεσο θα ήταν το παιδί, χωρίς αναγκαστικά να είναι συνειδητό της κατάστασης αυτής. Εφόσον όμως τα παιδιά δεν κατέχουν προσόντα διαμέσων, χρειάζεται ένα ειδικό είδος διαμεσότητας για τις περιπτώσεις αυτές. Καλείται ‘κατάληψη’ (possession) των παιδιών αυτών από εξωτερικές πνευματικές οντότητες. Σε τέτοιες περιπτώσεις θεωρείται ότι το ανθρώπινο άτομο αναγκάζεται να μεταφέρει τα μηνύματα του πνεύματος χωρίς να έχει κάποια συνειδητά συμμετοχή στην όλη διαδικασία. Η πνευματική κατάληψη ως εξήγηση για την ανάκληση προηγούμενων ζωών από παιδιά είναι κάτι που ενισχύεται από το γεγονός ότι σχεδόν όλες οι περιπτώσεις δημιουργούνται από παιδιά που εκδηλώνουν τα συμπτώματα στις ηλικίες μεταξύ δύο και πέντε ετών, όπου η πνευματική τους αντίληψη είναι ακόμα σχεδόν ανύπαρκτη. Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι οντότητες υποτίθεται ότι χάνουν τη δύναμη να τα επηρεάζουν, κάτι που πιθανώς να εξηγεί το γιατί οι αναμνήσεις προηγούμενων ζωών χάνονται μετά την ηλικία των 10 ετών.

Περιπτώσεις που επιβεβαιώνουν την υπόθεση της κατάληψης αποτελούν περιστατικά στα οποία το κυρίαρχο πνεύμα εισέρχεται στο σώμα του παιδιού αρκετό καιρό μετά από τη γέννησή του και μετά δημιουργεί μια εμπειρία προηγούμενης ζωής που παρεμβαίνει με την ήδη παρούσα προσωπικότητα του παιδιού. Υπάρχουν αρκετές τέτοιες περιγραφές στη βιβλιογραφία. Μια τέτοια σύντομη περιγραφή για ανάλογα περιστατικά αναφέρεται στο βιβλίο του Ian Stevenson, ‘Twenty Cases Suggestive of Reincarnation’ (20 περιπτώσεις που υποδηλώνουν Μετενσάρκωση):

Καταρχάς, υπάρχει η περίπτωση ενός αγοριού από την Ινδία που λεγόταν Jasbir, με ηλικία τρεισήμισι, που ήταν πολύ άρρωστο και έπεσε σε κώμα το οποίο η οικογένειά του το εξέλαβε προσωρινά ως θάνατο. Συνήλθε μετά από λίγες ώρες και μετά από αρκετές βδομάδες επέδειξε μια εντελώς μεταμορφωμένη συμπεριφορά, ισχυριζόμενο ότι ήταν ένας Βραχμάνος που λεγόταν Sobha Ram, ο οποίος πέθανε σε ένα ατύχημα την ώρα που ο μικρός (Jasbir) ήταν άρρωστος. Εφόσον ο Sobha Ram πέθανε όταν ο Jasbir ήταν ήδη τρεισήμισι ετών, η ‘ανάκληση προηγούμενης ζωής του’ προφανώς δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απόδειξη για τη μετενσάρκωση. Ακόμα περισσότερο, η ‘μετενσάρκωση’ της ψυχής του Ram θα έπρεπε να έχει λάβει χώρα πολύ πριν από το φυσικό θάνατό του, σύμφωνα με το χρόνο του ατυχήματός του και την ασθένεια του Jasbir. Για τα προηγούμενα τρεισήμισι χρόνια και τα δύο άτομα ζούσαν σε κοντινά χωριά. Ενώ μιλούσε μέσω του Jasbir ο ‘μετενσαρκωμένος Mr. Ram’ είπε πως τον είχε συμβουλέψει ένα άγιος να πάρει το σώμα του Jasbir. Ως αποτέλεσμα, σε κάποια συγκεκριμένη στιγμή ήταν παρούσες δύο προσωπικότητες στο σώμα του Jasbir: η μία του παιδιού και η άλλη του Mr. Ram. Αυτό υποδηλώνει ότι δεν μπορεί να πρόκειται για περίπτωση μετενσάρκωσης, αλλά μάλλον για κατάληψη του σώματος του Jasbir από το επονομαζόμενο πνεύμα του Mr. Ram.

Δεύτερον, υπάρχει η περίπτωση της Lurancy Vennum, ενός κοριτσιού 1 χρονών που ξεκίνησε να εμφανίζει την προσωπικότητα της Mary Roff όταν εκείνη (η Mary Roff) είχε πεθάνει. Αυτή η κατάσταση διήρκησε αρκετούς μήνες, ενώ η Mary Roff ισχυριζόταν ότι είχε καταλάβει το εγκαταλελειμμένο σώμα του μικρού κοριτσιού. Μετά την περίοδο αυτή η Mary Roff αναχώρησε και η Lurancy Vennum ανέκτησε τον έλεγχο. Η υπέρθεση των προσωπικοτήτων και των μηνυμάτων που παρουσιάστηκαν την περίοδο αυτή αποτελούν ισχυρές ενδείξεις κατάληψης, αποκλείοντας κάθε περίπτωση μετενσάρκωσης. Ο Ian Stevenson παραδέχεται στο βιβλίο του ότι «άλλες περιπτώσεις του παρόντος συνόλου των 20 περιπτώσεων μπορεί να είναι περιστατικά παρόμοιων ‘καταληπτικών επιρροών’ στις οποίες η προηγούμενη προσωπικότητα απλά έτυχε να έχει πεθάνει αρκετά πιο πριν τη γέννηση του σώματος της παρούσας προσωπικότητας» (σελ. 381).

Τρίτον, υπάρχει η περίπτωση ενός Βουδιστή μοναχού, του Chaokhun Rajsuthajam, που γεννήθηκε μια μέρα πριν από το θάνατο του Nai Leng, την προσωπικότητα που ισχυριζόταν ότι είχε στην προηγούμενή του ζωή. Ο Stevenson σχολίασε σε μια συνέντευξη: «Μελέτησα αυτήν την περίπτωση με μεγάλη επιμέλεια αλλά δεν μπορούσα να βρω μια εξήγηση γι’ αυτήν την ασυμφωνία» (Omni Magazine 10 (4): 76, 1988).

Η επίδραση από πνεύματα θα μπορούσε επίσης να εξηγήσει μια άλλη ‘απόδειξη’ της μετενσάρκωσης που φαίνεται ότι γίνεται όλο και πιο δημοφιλής: την αντιστοιχία μεταξύ τραυμάτων που επέφεραν το θάνατο ενός ατόμου ή άλλου είδους ουλές, με σημάδια γέννησης σε παιδιά που θεωρούνται ότι είναι μετενσαρκώσεις αυτού του συγκεκριμένου προσώπου (που απέκτησε τις εν λόγω ουλές). Όχι ότι μια επίδραση από πνεύμα θα μπορούσε να προκαλέσει τέτοιες φυσικές ανωμαλίες, αλλά θα μπορούσε να ‘υποβάλλει’ μια ειδική προέλευση σε αυτούς που γεννήθηκαν με φυσικά σημάδια και εκ γενετής ατέλειες, ιδιαίτερα σε πολιτισμούς όπου οι περισσότερες φυσικές και συμπεριφορικές ιδιαιτερότητες αποδίδονται σε γεγονότα προηγούμενων ζωών (Νότια Ασία, Λίβανο, Ινδιάνοι της Βόρειας Αμερικής). Στο Δυτικό κόσμο τα εκ γενετής σημάδια συχνά εκλαμβάνονται ως σημείο εκκίνησης στην αναζήτηση κάποιου για την ‘πραγματική του ταυτότητα’. Καθώς υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για τη μετενσάρκωση, η ερμηνεία των σημαδιών αυτών συχνά συνδέεται με την αποδοχή προηγούμενων ζωών και ως προσωπική απόδειξη γι’ αυτές.

Μια επιπλέον ένδειξη για την ερμηνεία των αυθόρμητων εμπειριών ανάκλησης προηγούμενων ζωών από παιδιά είναι το γεγονός ότι είναι πολιτισμικώς εξαρτώμενες. Οι περισσότερες περιπτώσεις αναφέρονται στην Ινδία και σε άλλες χώρες της Νότιας Ασίας, εκεί όπου η μετενσάρκωση είναι ευρέως αποδεκτή. Οι Ασιατικές περιπτώσεις είναι πάντοτε πιο πλούσιες σε λεπτομέρειες απ’ ότι οι Δυτικές. Τα Δυτικά παιδιά που έχουν τέτοιες εμπειρίες δίνουν μόνο φτωχές λεπτομέρειες για να μπορεί να γίνει επαλήθευση. Όταν είναι πιθανός ο έλεγχος κάποιων επαληθεύσιμων λεπτομερειών συνήθως προκύπτει ότι αποτελούν προηγούμενες εμπειρίες άλλων μελών της οικογένειας. Η πολιτισμική εξάρτηση σαφέστατα παίζει σημαντικό ρόλο στα φαινόμενα αυτά.

Στην κατάληξη της έρευνάς του, ο Ian Stevenson παραδέχεται στο προαναφερθέν βιβλίο του ότι οι περιπτώσεις που μελέτησε, όπως μαρτυρεί και ο ίδιος ο τίτλος (20 περιπτώσεις που υποδηλώνουν Μετενσάρκωση), υποδηλώνουν μόνο τη μετενσάρκωση και δε μπορούν να θεωρηθούν ως αποδείξεις. Καταλήγει ότι, «Όλες οι περιπτώσεις που μελέτησα μέχρι στιγμής έχουν ατέλειες. Ακόμα κι αν εκληφθούν όλες μαζί, δεν προσφέρουν κάτι σαν απόδειξη» (Omni Magazine 10 (4): 76, 1988). Δεν μπορεί ωστόσο κάποιος και να τις αγνοήσει, καθώς αποτελούν ενδιαφέροντα φαινόμενα για μελέτη.

7ο μέρος

Ποιοι μεταφυσικοί λόγοι απορρίπτουν τις ανακλήσεις προηγούμενων ζωών ως αποδείξεις για τη μετενσάρκωση

Ο νόμος του Κάρμα

Ακόμα κι αν η υπνωτική αναδρομή και η αυθόρμητη ανάκληση προηγούμενων ζωών από παιδιά δεν παρουσίαζαν οποιαδήποτε αντίφαση, θα εξακολουθούσε να υπάρχει ακόμα ένα μεγάλο επιχείρημα εναντίον της αλήθειας της θεωρίας αυτής.

Σύμφωνα με το κλασικό δόγμα της μετενσάρκωσης, η οντότητα που μετενσαρκώνεται είναι ο απρόσωπος εαυτός (το atman ή purusha), μαζί με το λεπτοφυές σώμα. Οποιοδήποτε ψυχονοητικό στοιχείο καθορίζει την προσωπικότητα δεν ανήκει στον εαυτό ή στο λεπτοφυές σώμα κι έτσι αποτυγχάνει να επιβιώσει του φυσικού θανάτου. Ένα τέτοιο στοιχείο είναι η μνήμη. Δρα μονάχα μέσα στα όρια μιας φυσικής ζωής και εξαφανίζεται κατά το θάνατο. Εάν τα πράγματα ήταν διαφορετικά, εάν η μνήμη μπορούσε να περάσει σε επόμενες ζωές μέσω της μετενσάρκωσης, θα μπορούσε να στηρίξει την αλήθεια της μετενσάρκωσης με λιγότερο προβληματικούς τρόπους.

Το όχημα που φέρει τις ψυχικές εντυπώσεις από μια ζωή σε μια άλλη λέγεται ότι είναι το λεπτοφυές σώμα (sukshma sharira στη Vedanta) ή η καρμική εναπόθεση (karmashaya στη Samkhya-Yoga). Αν και κάποιοι υποστηρίζουν ότι το όχημα λειτουργεί ως ένα είδος ασυνείδητης μνήμης προηγούμενων ζωών, δεν μπορεί να αποτελέσει μια τρίτη οντολογική κατηγορία (διαφορετική από αυτή στην οποία ανήκει ο εαυτός και η ψυχονοητική σφαίρα), που θα μπορούσε να παίξει το ρόλο ενός φορέα προσωπικής μνήμης από τη μία ζωή στην άλλη.

Το λεπτοφυές σώμα φυλάει κρυφές τάσεις ή εντυπώσεις (samskara) που είναι εγγραμμένες από το κάρμα και λειτουργούν ως σπόροι που γεννούν περαιτέρω συμπεριφορές και τον προσωπικό χαρακτήρα. Αυτό το είδος της εναπόθεσης εξυπηρετεί εν μέρει ως μηχανισμός ρύθμισης των επιδράσεων του κάρμα στη ζωή κάποιου. Σύμφωνα με τη Samkya και τη Yoga υπαγορεύει με έναν απρόσωπο και μηχανικό τρόπο τη νέα γέννηση, το μήκος της ζωής και τις εμπειρίες που θα πρέπει να τη συνοδεύσουν. Το Κάρμα αντιπροσωπεύει έναν απρόσωπο και μηχανικό νόμο που λειτουργεί με μαθηματική ακρίβεια και δεν μπορεί να δικαιολογήσει έτσι απλά μια κατάσταση σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Κάποιος δε μπορεί να γνωρίζει το κάρμα του αλλά μονάχα να το υποψιαστεί, βασιζόμενος σε πραγματικές καταστάσεις που έχει βιώσει. Το κάρμα απλά σπρώχνει τον εαυτό σε ένα προοριζόμενο σενάριο, το οποίο πρέπει να αποδεχτεί κάποιος και να προσαρμοστεί σ’ αυτό.

Αν και αναφέρονται κάποιες ειδικές τεχνικές διαλογισμού που υποτίθεται ότι παρέχουν περιορισμένη πληροφορία σχετικά με προηγούμενες ζωές (για παράδειγμα, στη Yoga-Sutra 3.18 αναφέρεται η πιθανότητα να γνωσθεί η προηγούμενη γέννηση μέσω της πρακτικής της samyama), είναι διαθέσιμες μονάχα στον προχωρημένο Yogi. Αλλά ακόμα κι έτσι, η αλήθεια των πληροφοριών που αποκτούνται σε εναλλακτικές καταστάσεις συνείδησης είναι κάτι το οποίο μπορεί να αμφισβητηθεί.

Το καρμικό χρέος που έχει κάποιος θα μπορούσε στην καλύτερη περίπτωση να συλληφθεί με διαισθητικό τρόπο. Για παράδειγμα, θεωρείται πως ένας άνθρωπος που δολοφονήθηκε πήρε τη δίκαια ανταμοιβή του για έναν φόνο που έκανε ο ίδιος σε μια προηγούμενη ζωή. Οι εμπειρίες ανάκλησης προηγούμενων ζωών δεν παρέχουν πληροφορίες σχετικά με τις ‘αμαρτίες’ που διέπραξε κάποιος σε μια περασμένη ζωή, αλλά οδηγούν μονάχα κάποιον να αντλήσει συμπεράσματα από τότε που υπήρξε θύμα ή απλός παρατηρητής της ζωής. Τέτοιου είδους εμπειρίες δεν επιχειρούν να αποδείξουν τη δικαιότητα του κάρμα, αλλά μονάχα το ότι οι προηγούμενες ζωές είναι αληθινές. Με άλλα λόγια, τα ανακαλούμενα σενάρια δεν δείχνουν ποια γεγονότα από την προηγούμενη ζωή παρήγαγαν την παρούσα ενσάρκωση, αλλά μονάχα προσπαθούν να αποδείξουν ότι έχουμε ζήσει προηγούμενες ζωές, ότι η μετενσάρκωση είναι αληθινή και ότι θα πρέπει να την αποδεχτούμε.

Λόγω των μεταφυσικών δυσκολιών που προαναφέρθηκαν, οι περισσότεροι δάσκαλοι της Ανατολής δεν θεωρούν τις εμπειρίες ανάκλησης προηγούμενων ζωών ως έγκυρες αποδείξεις για μετενσάρκωση. Την εποχή που ο Stevenson έκανε τις μελέτες του σε Ινδά παιδιά που θυμούνταν προηγούμενες ζωές, συνάντησε έναν Ινδό swami της τάξης του Ramakrishna. Σχολίασε τις περιπτώσεις αυτές ως εξής:

«Ναι, [η μετενσάρκωση] είναι αληθινή, αλλά δεν κάνει κάποια διαφορά, επειδή εμείς στην Ινδία πιστέψαμε όλοι στη μετενσάρκωση και την αποδεχτήκαμε ως γεγονός και ωστόσο δεν έκανε κάποια διαφορά. Έχουμε το ίδιο πολλούς κακοποιούς και παλιανθρώπους στην Ινδία όπως έχετε κι εσείς στη Δύση» (περιοδικό Venture Inward, Σεπτέμβριος/Οκτώβριος, 1995).

Έτσι, οι ιστορίες αυτές κάνουν μεγαλύτερη εντύπωση στους Δυτικούς, μάλλον ως αποτέλεσμα μια παρεξήγησης του πρωτότυπου δόγματος της μετενσάρκωσης και επίσης λόγω μια ψευδο-επιστημονικής θέασης που προσφέρουν. Ένα πολύ σημαντικότερο επιχείρημα υπέρ της μετενσάρκωσης είναι ηθικής φύσεως και θα εξεταστεί στη συνέχεια του αφιερώματος.

8ο μέρος

Μετενσάρκωση και κοσμική δικαιοσύνη
Δημοσίευση: 17 Σεπ.
Ανανέωση: 1 Οκτ.

Ποιος θα πληρώσει το κάρμα του Χίτλερ;

Ένα ακόμα σημαντικότερο επιχείρημα υπέρ της μετενσάρκωσης είναι ηθικής φύσεως. Σύμφωνα μ’ αυτό, το κάρμα και η μετενσάρκωση παρέχουν τον τέλειο τρόπο να πραγματωθεί η δικαιοσύνη στον κόσμο μας, ανταμείβοντας ή τιμωρώντας όλες τις πράξεις και τις σκέψεις ενός ατόμου σε μετέπειτα ζωές. Θα εκδηλωθούν ως καλά ή άσχημα γεγονότα και συνθήκες με μαθηματική ακρίβεια έτσι ώστε οτιδήποτε κάνει κανείς θα λάβει δίκαια ανταμοιβή ή τιμωρία, τόσο σε ποσοτικό όσο και σε ποιοτικό επίπεδο. Αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει όλες τις ανισότητες που βλέπουμε μεταξύ των ανθρώπων, να εφησυχάσουμε όσους δε μπορούν να καταλάβουν την παρούσα δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκονται και επίσης να δώσουμε ελπίδα για μια επόμενη καλύτερη ζωή. Σύμφωνα με το κάρμα, δεν υπάρχει ‘άφεση’ για τις αμαρτίες του παρελθόντος, αλλά μονάχα επισώρευση καρμικού χρέους, που ακολουθείται από την πληρωμή των συνεπειών σε μετέπειτα ζωές. Ο Swami Shivananda λέει:

Εάν ο αγνός άνθρωπος που δεν έκανε καμία κακή πράξη υποφέρει σ’ αυτήν τη γέννηση, αυτό οφείλεται σε κάποια λανθασμένη πράξη που πιθανόν να έκανε στην προηγούμενη γέννησή του. Θα έχει την ανταμοιβή του στην επόμενή του γέννηση. Εάν ο αμαρτωλός άνθρωπος που κάνει καθημερινά πολλές κακές πράξεις φαίνεται ότι χαίρεται στη γέννησή του, αυτό οφείλεται σε κάποιο καλό κάρμα που θα πρέπει να έχει κάνει στην προηγούμενη γέννησή του. Θα έχει ανταμοιβή στην επόμενή του γέννηση. Θα υποφέρει στην επόμενή του γέννηση. Ο νόμος της ανταμοιβής είναι αμείλικτος και αδυσώπητος. (Swami Shivananda, Practice of Karma Yoga, Divine Life Society, 1985, σελ. 102)

Αν και ίσως να φαίνεται ότι ο μηχανισμός του κάρμα και της μετενσάρκωσης είναι ο κατάλληλος τρόπος για να πραγματωθεί η κοινωνική δικαιοσύνη, υπάρχουν δύο βασικές ενστάσεις που αντικρούουν την υπόθεση αυτή:

1). Εφόσον η δυστυχία (ή η ανταμοιβή των καλών πράξεων) μπορεί να βιωθεί μόνο σε προσωπικό επίπεδο (φυσικό και ψυχικό) και ένα ανθρώπινο ον παύει να υπάρχει ως πρόσωπο με τον φυσικό θάνατό του, συνεπάγεται ότι κάποιο άλλο πρόσωπο θα δεχτεί τις συνέπειες που υπαγορεύει το κάρμα στο αποθανόν άτομο. Ο απρόσωπος εαυτός (atman ή purusha) που μετενσαρκώνεται δεν έχει να κάνει με τη δυστυχία. Είναι ένας απλός παρατηρητής της τρέχουσας ψυχονοητικής ζωής. Εάν, στη στιγμή του θανάτου, δεν υπάρχει άλλο εναπομείναν καρμικό χρέος, ο διαχωρισμός του εαυτού από την απατηλή ανάμειξη στον φυσικό και ψυχικό κόσμο είναι πλέον μόνιμος και αυτό αντιστοιχεί στην απελευθέρωση. Εάν όχι, ο εαυτός αναγκάζεται να εισέλθει σε μια νέα απατηλή σύνδεση με την προσωπικότητα μέχρι που όλοι οι καρποί των προηγούμενων ζωών να καταναλωθούν. Ο τρόπος για να πραγματοποιηθεί αυτό είναι η γέννηση ενός νέου ατόμου κάθε φορά που ο εαυτός εισέρχεται σε ένα νέο ανθρώπινο σώμα. Το νέο άτομο θα υποστεί το κάρμα που παρήχθη από τα προηγούμενα άτομα που είχαν τον ίδιο εαυτό. Αυτός ο μηχανισμός της συσσώρευσης του κάρμα από ένα άτομο και των συνεπειών που αποδίδονται σε άλλο είναι κάπως άδικος και αντικρούεται θεμελιωδώς με την ιδέα της πραγμάτωσης της τέλειας δικαιοσύνης. Γι’ αυτό οι φυσικές καταστροφές, οι λοιμοί και τα ατυχήματα που επηρεάζουν αθώα άτομα δεν μπορούν να δικαιολογηθούν επειδή έχουν δημιουργηθεί από το κάρμα.

Για τον παραπάνω λόγο, η έκφραση ‘ο άνθρωπος θερίζει ότι έχει σπείρει’ χρησιμοποιείται λανθασμένα ως τρόπος να εκφραστούν οι ιδέες περί μετενσάρκωσης (για την ακρίβεια, η έκφραση αυτή προέρχεται από την Καινή Διαθήκη, Προς Γαλάτας 6,7, αλλά εκεί έχει διαφορετικό νόημα). Σύμφωνα με το μηχανισμό της μετενσάρκωσης, ένα άτομο σπέρνει και ένα άλλο θερίζει, εφόσον δε μπορούν να διατηρηθούν προσωπικά χαρακτηριστικά από τη μία ενσάρκωση του απρόσωπου εαυτού στην επόμενη. Στον Βουδισμό, όπου η όλη ιδέα ενός εαυτού που μεταναστεύει απορρίπτεται, η ιδέα της σποράς και του θερισμού είναι ακόμα πιο άτοπη. Για παράδειγμα, ας δούμε το παρακάτω κείμενο:

«Εάν συμβαίνει οι καλοί άντρες και οι καλές γυναίκες, που απολαμβάνουν και προσλαμβάνουν την ομιλία αυτή να καταπιέζονται, η κακή τους μοίρα είναι το αναπόφευκτο ανταποδοτικό αποτέλεσμα από αμαρτίες που έκαναν στις προηγούμενες θνητές ζωές τους. Ως αποτέλεσμα των τωρινών τους ατυχιών, η αντενέργεια του παρελθόντος τους θα εξαντληθεί έτσι και θα βρεθούν στη θέση να κατορθώσουν την Ολοκλήρωση της Απαράμιλλης Φώτισης (Diamond Sutra, 16).

Αλλά ποιος είναι πραγματικά αυτός που θα βαστάξει τις συνέπειες του παρελθόντος κάποιου; Ή ποιος πραγματικά θα είναι αυτός που θα κατορθώσει τη φώτιση; Πώς θα μπορούσε η διαδικασία αυτή να αποδώσει τέλεια δικαιοσύνη; Τέλεια δικαιοσύνη για ποιον; Για μια απατηλή προσωπικότητα που εξαφανίζεται με τον φυσικό θάνατο;

2). Μια δεύτερη ένσταση αφορά στην ουσιαστική πιθανότητα της εξασφάλισης της απελευθέρωσης από το κάρμα και τη μετενσάρκωση. Κανονικά θεωρείται πως το άτομο που θα εκμηδενίσει τις συνέπειες του κάρμα θα πρέπει να το κάνει αυτή σε ένα πνεύμα εγκαρτέρησης και ταπεινότητας. Αλλά το ιδανικό αυτό απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Αντί να υιοθετούν μια παθητική στάση όταν αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες της ζωής (τα αποτελέσματα του περασμένου κάρμα), οι άνθρωποι σχεδόν πάντα αντιδρούν με αγανάκτηση κι έτσι επισωρεύουν ένα διαρκώς αυξανόμενο καρμικό χρέος. Η κοινή ανθρώπινη εμπειρία αποδεικνύει ότι το κακό σχεδόν πάντα γεννάει κακό κι έτσι είναι πιο πιθανό κάποιος να συγκεντρώσει νέο κάρμα αντί να ξεφορτωθεί το κάρμα των περασμένων του ζωών. Ως αποτέλεσμα, γεννιέται ένας ολέθριος κύκλος στον οποίο το καρμικό χρέος αυξάνεται με ανέλπιδο ρυθμό. Αυτό συμβαίνει με τους περισσότερους ανθρώπους του πλανήτη μας, καθώς λέγεται ότι οι περισσότεροι από εμάς ζούμε στην άγνοια (avidya). Από τη μια γέννηση στην άλλη, το σύνολο του καρμικού χρέους μεγαλώνει. Φαίνεται λοιπόν ότι η δικαιοσύνη του κάρμα δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα λύνει.

Ας δούμε ένα παράδειγμα για να γίνει εμφανές το πώς λειτουργούν οι δύο παραπάνω ενστάσεις στην περίπτωση ενός υπαρκτού προσώπου. Αν πάρουμε την περίπτωση του Χίτλερ τα αποτελέσματα είναι εκπληκτικά. Όλοι οι οπαδοί της μετενσάρκωσης συμφωνούν ότι χρειάζονται πολλές ζωές για να εξαλείφει το καρμικό χρέος που δημιούργησε ο άνθρωπος αυτός. Πέθανε το 1945 και θα έπρεπε να μετενσαρκωθεί ως παιδί για να απολάβει τις συνέπειες των αποτρόπαιων πράξεών του. Οι δύο ενστάσεις διαμορφώνονται λοιπόν ως εξής:

1). Η προσωπικότητα του Χίτλερ έπαυσε να υπάρχει τη στιγμή του φυσικού του θανάτου. Μονάχα ο απρόσωπος εαυτός θα μετενσαρκωθεί, συνοδευμένος με την καρμική του επισώρευση. Ωστόσο, δεν υπάρχει συνέχεια μεταξύ της προσωπικότητας του Χίτλερ και αυτής του ατόμου που θα πρέπει να υποφέρει τις ταλαιπωρίες που προέρχονται από το κάρμα του Χίτλερ. Το νεογέννητο άτομο δε γνωρίζει ότι θα πρέπει να φέρει το κάρμα του Χίτλερ. Μετά από την ανελέητη ζωή και το θάνατο του ατόμου αυτού, άλλα εκατομμύρια μετενσαρκώσεις θα πρέπει να ακολουθήσουν με την ίδια τραγική μοίρα. Το πιο ενδιαφέρον γεγονός είναι ότι η προσωπικότητα του Χίτλερ, η μοναδική προσωπικότητα που θα όφειλε να υποφέρει σε φυσικό και ψυχικό επίπεδο τις συνέπειες των πράξεών του, διαλύθηκε με τον φυσικό θάνατο, ενώ άλλα πρόσωπα, εντελώς ανήξερα για την κατάσταση αυτή, θα πρέπει να πληρώσουν το δικό του κάρμα.

2). Ως αποτέλεσμα των ταλαιπωριών που θα πρέπει να υποφερθούν από τις νέες μετενσαρκώσεις του Χίτλερ, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα υπάρξουν αγανακτισμένες αντιδράσεις αντί για υποταγή στην κατάσταση αυτή κι έτσι θα επισωρευθεί ακόμα περισσότερο καρμικό χρέος. Κάθε νέα μετενσάρκωση του Χίτλερ γίνεται μια πηγή νεοαποκτηθέντος κάρμα, εκκινώντας μια νέα αλυσίδα από άτομα που θα πρέπει να υπομένουν τις συνέπειες. Ο ίδιος ο Χίτλερ ήταν αυτός που θα έπρεπε να πληρώσει καρμικό χρέος. Όποιος και να υπήρξε στην προηγούμενη ζωή του, έκανε το κάρμα του ακόμα μεγαλύτερο στα χρόνια του Τρίτου Ράιχ. Έτσι, αντί να λύνεται ο γρίφος της κοσμικής δικαιοσύνης, το πρόβλημα αυξάνεται. Ξεκινώντας με ένα μόνο άτομο όπως ο Χίτλερ, φτάνουμε σε έναν τεράστιο αριθμό από άτομα που πληρώνουν το κάρμα του και αποκτούν καινούργιο. Κι αυτός είναι μονάχα μια περίπτωση της ανθρώπινης ιστορίας. Το να επιχειρήσουμε να φανταστούμε τι συμβαίνει σε μεγαλύτερη κλίμακα θα αποκάλυπτε μια καταστροφή που ποτέ δε θα μπορούσε να επιλυθεί.

Έτσι λοιπόν, το κάρμα και η μετενσάρκωση δε μπορούν να παρέχουν πραγματική δικαιοσύνη, σε προσωπικό τουλάχιστον επίπεδο. Η μετενσάρκωση δε μπορεί να λύσει το πρόβλημα του κακού αλλά μονάχα να το ενισχύσει, αφήνοντας ατιμώρητο το πραγματικό κακό. Εάν ισχύει η μετενσάρκωση, ο Χίτλερ ως πρόσωπο ποτέ δε θα τιμωρηθεί για τις πράξεις του γιατί έπαυσε να υπάρχει ως ανθρώπινο πρόσωπο πολύ πριν μπορέσει να τον τιμωρήσει επαρκώς οποιοσδήποτε, είτε αυτό είναι άνθρωπος είτε είναι γεγονός.

9ο μέρος

Μετενσάρκωση και το πρόβλημα του κακού
Δημοσίευση: 1 Οκτ.

Ακόμα κι αν επιμένει η διαφωνία σχετικά με το εάν όντως ισχύει η αύξηση της ποσότητας του κακού ως αποτέλεσμα του κάρμα και της μετενσάρκωσης, τουλάχιστον η διατήρηση του κακού είναι μάλλον εμφανής στην ανθρώπινη ιστορία. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της ανάλυσης των συνδέσμων που ενώνουν τους ανθρώπους και το κάρμα τους από μια παγκόσμια οπτική. Δύο σημεία είναι σημαντικά εδώ.

Πρώτον, το ότι εμπλέκεται ένα ηθικό ζήτημα στην υπόθεση. Καθώς το να υποφέρει κανείς είναι το αποτέλεσμα κακών πράξεων που έκανε σε προηγούμενες ζωές, η συνεπής αντίδραση στη φιλοσοφία του κάρμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε έλλειψη συμπόνιας για ανθρώπους που πονάνε. Θα μπορούσε δηλαδή να σκεφτεί κανείς ότι το άτομο που υποφέρει το αξίζει να τιμωρηθεί έτσι για ότι είχε κάνει σε προηγούμενες ζωές.

Δεύτερον, το άτομο που είναι το εργαλείο της τιμωρίας του κάρμα αξίζει πιο κακό κάρμα κι έτσι θα πρέπει να τιμωρηθεί με τη σειρά του, σε κάποια επόμενη ζωή. Στη συνέχεια, το επόμενο άτομο που θα δράσει ως εργαλείο του κάρμα θα πρέπει να τιμωρηθεί κι εκείνο με τη σειρά του και πάει λέγοντας. Μια πιθανή έκβαση αυτού του ατέλειωτου κύκλου θα ήταν ότι κάποιος που δρα ως εργαλείο του κάρμα στη ζωή κάποιου άλλου να το κάνει με έναν εντελώς διαχωρισμένο και αμερόληπτο τρόπο, χωρίς ενδιαφέρον για το όποιο αποτέλεσμα, όπως τουλάχιστον αναφέρει ο Κρίσνα σε σχετικό χωρίο της Bhagavad Gita (2,47 και 3,19). Σε τέτοιες περιπτώσεις θεωρείται ότι δε συσσωρεύεται νέο κάρμα. Ωστόσο, μια τέτοια λύση θα περιοριζόταν στους ελάχιστους αμερόληπτους ανθρώπους που ακολουθούν τον κανόνα αυτό και δε θα είχε αποτέλεσμα στη μεγαλύτερη κλίμακα της ανθρώπινης κοινωνίας. Οι περισσότεροι άνθρωποι απέχουν πολύ από το να θεωρήσουν τους εαυτούς τους αμερόληπτους εκτελεστές του κάρμα στη ζωή του διπλανού τους.

Ας εξετάσουμε πώς αυτά τα δύο προαναφερθέντα σημεία εφαρμόζονται στην περίπτωση των εκατομμυρίων Εβραίων που σκοτώθηκαν σε θαλάμους αερίων από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου. Πρώτον, θα φαινόταν άσκοπο να υπάρχει κάποιο αίσθημα συμπόνιας απέναντί τους, επειδή υποτίθεται ότι το άξιζαν να σκοτωθούν έτσι, ως αποτέλεσμα υποτιθέμενων εγκλημάτων που είχαν κάνει σε προηγούμενες ζωές. Κάποιος θα μπορούσε να συμπεράνει μετά από όλα αυτά, ότι οι Ναζί έδρασαν σωστά απέναντι στους Εβραίους. Οι επιταγές του κάρμα εκπληρώθηκαν. Ακολουθώντας αυτή τη λογική, οποιοδήποτε έγκλημα που μπορεί να σκεφτεί κανείς, του παρελθόντος ή του παρόντος, θα μπορούσε να δικαιολογηθεί, κάτι που ανοίγει μια τρομακτική οπτική του παρελθόντος και μέλλοντος της ανθρωπότητας, με επεκτάσεις που δεν είναι εύκολο να συλλάβει κανείς.

Δεύτερον, η θανάτωση εκατομμυρίων Εβραίων απαιτεί να σκοτωθούν οι εκτελεστές τους με ανάλογο τρόπο με τη σειρά τους, σε επόμενες ζωές. Αλλά αυτό υποδηλώνει ότι οι εκτελεστές των μετενσαρκωμένων Ναζί θα σκοτωθούν κι εκείνοι παρομοίως και πάει λέγοντας. Ο κύκλος δεν τελειώνει ποτέ. Η ίδια λογική μπορεί να εφαρμοστεί πίσω στο χρόνο, κάτι που θα απαιτούσε να βρεθούν σε κάθε γενιά τα εκατομμύρια άτομα που εκτελέστηκαν καθώς και οι εκτελεστές τους. Μια ένσταση στο σενάριο αυτό θα μπορούσε να είναι ότι οι εκτελεστές θα μπορούσαν να τιμωρηθούν (σκοτωθούν) με τη σειρά τους με έναν απρόσωπο τρόπο, χωρίς να εμπλέκονται άλλοι άνθρωποι στο κάρμα. Φυσικές καταστροφές όπως οι σεισμοί θα μπορούσαν να αποτελέσουν εργαλείο του κάρμα. Αυτή η εκδοχή μοιάζει αποδεκτή αλλά θα έλυνε μόνο ένα μικρό κομμάτι του προβλήματος. Συνεπώς, εάν η μετενσάρκωση ήταν μια λογική έννοια, θα συνεπαγόταν ότι δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος. Αυτό δε μπορεί να αποτελεί λύση για τη δικαιοσύνη, αλλά μόνο ένα είδος αιώνια συνεχιζόμενου δράματος.

Μια περαιτέρω ανάλυση της καρμικής δικαιοσύνης αποδεικνύει ότι υπονομεύει τη βασική αρχή της ινδουιστικής ηθικής, αυτή του μη φόνου (ahimsa). Σύμφωνα με την αρχή αυτή, δε θα έπρεπε να συμμετέχουμε στον φόνο ενός ζωντανού όντος, αλλιώς θα μετενσαρκωθούμε ώστε να υποστούμε τις συνέπειες (αυτή είναι και η βάση της θρησκευτικής χορτοφαγίας). Για παράδειγμα, ο χασάπης που σφάζει έναν χοίρο θα πρέπει να μετενσαρκωθεί ως χοίρος για να σφαχτεί με τη σειρά του. Σύμφωνα με το κάρμα του (αλλά σε ασυμφωνία με την ahimsa), ο χοίρος έπρεπε να σφαχτεί, γιατί πιθανόν ήταν η μετενσάρκωση ενός άλλου χασάπη, που έπρεπε να τιμωρηθεί με τον τρόπο αυτό.

Ο μόνος τρόπος που το κάρμα και η ahimsa θα μπορούσαν να εναρμονιστούν θα ήταν όταν ο χασάπης εμφανιζόταν εντελώς ψυχολογικά αποσυνδεδεμένος από την πράξη του. Αλλά ο χασάπης έχει ένα απευθείας ενδιαφέρον να σκοτώσει το ζώο, καθώς θα αποτελέσει την τροφή του ή τον τρόπο με τον οποίο θα κερδίσει το μεροκάματό του. Καθώς λοιπόν το κάρμα θα πρέπει να ενεργοποιηθεί σε μια τέτοια περίπτωση, η παράβαση της αρχής της μη βίας γίνεται αναγκαιότητα για εκπλήρωση της καρμικής δικαιοσύνης. Ο χασάπης είναι την ίδια στιγμή το εργαλείο για την εκπλήρωση του καρμικού χρέους κάποιου ατόμου και συνάμα γεννάει ο ίδιος νέο κάρμα για τον εαυτό του. Με περίεργο τρόπο, η εκπλήρωση του καρμικού χρέους απαιτεί την τιμωρία αυτών που το εκπληρώνουν. Με άλλα λόγια, το κάρμα δρα με τρόπο τέτοιο ώστε καταδικάζει αυτούς που είναι φορείς της δικαιοσύνης του.

Από τα παραπάνω προκύπτει συνεπώς, ότι η έννοια της μετενσάρκωσης έρχεται σε αντίθεση με την κοινωνική δικαιοσύνη. Παραμερίζοντας την εμφανή αίσθηση ανακούφισης που παρέχει στην τωρινή ζωή με την υπόσχεση περαιτέρω ζωών στις οποίες μπορεί να επιτευχθεί η τελειότητα, η πίστη στη μετενσάρκωση δε μπορεί να επιφέρει κάποιο ευεργετικό αποτέλεσμα, αλλά μονάχα εγκαρτέρηση και απόγνωση στη θέαση του μέλλοντος.

ΤΕΛΟΣ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ

Πηγή: www.esoterica.gr

Τα διαβάσαμε από tech.pathfinder.gr

Σημείωση Εναλλακτικής Δράσης: Το παραπάνω άρθρο είναι προϊόν εξαιρετικής μελέτης και συγχαίρουμε τον αρθρογράφο για το έργο του. Ωστόσο, βασισμένοι στην ίδια μελέτη που παρουσιάζεται παραπάνω, εμείς καταλήγουμε οτι Διαφωνούμε με την προσωπική άποψη του αρθρογράφου και τον τρόπο που εκείνος ερμηνεύει τα στοιχεία της. Πιστεύουμε επίσης ότι σε όλους τους σωστούς προβληματισμούς που θέτει, υπάρχουν εξίσου πειστικές απαντήσεις που συνηγορούν στην ύπαρξη της μετενσάρκωσης.

Εν τέλλει όμως, πιστεύουμε οτι αυτό που έχει πραγματική σημασία, δεν είναι το εάν υπάρχει ή δεν υπάρχει μετενσάρκωση, αλλά το τι κάνουμε τώρα στη ζωή μας για να ολοκληρωθούμε και να προσεγγίζουμε ολοένα και περισσότερο την ολοκηρωσή μας.

Εάν η ιδέα της μετενσάρκωσης προσφέρει ανακούφιση σε κάποιους ανθρώπους, τότε σίγουρα εκείνοι απέχουν πολύ από το να ζουν ευτυχισμένοι στο παρόν τους. Εάν πάλι, σε άλλους η ιδέα της μη μετενσάρκωσης τους φέρνει μελαγχολία, τότε και αυτοί είναι στο ίδιο συνειδησιακό επίπεδο με τους πρώτους.

Τελικά, δεν έχει σημασία τι είναι πίσω από το τούνελ… αλλά το πως φτάνουμε εκεί!

πηγη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s