Ερευνα: Γιατί μας συμβαίνουν αρνητικές συμπτώσεις;

Τύχη ή ατυχία, σύμπτωση ή μοίρα; Υπάρχει, άραγε, κάποιο μυστηριώδες νόημα πίσω από τις παράξενες συμπτώσεις; 

Την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, ο τηλεοπτικός παραγωγός Seth MacFarlane χάνει την προγραμματισμένη πτήση «11» των Αμερικανικών Αερογραμμών από το αεροδρόμιο της Βοστόνης. «Τι ανόητο μπλέξιμο», είναι η πρώτη του σκέψη. Ο ατζέντης του φαίνεται πως έχει μπερδέψει την ώρα αναχώρησης. «Τι ανόητο μπλέξιμο», σκέφτονται την ίδια στιγμή και άλλοι “παρΆ ολίγον επιβάτες”∙ κίνηση στους δρόμους, αναπάντεχα εμπόδια, μικρά “τυχαία” γεγονότα φαίνεται να στερούν την πτήση από αρκετούς Αμερικανούς εκείνο το πρωί.

Τύχη ή ατυχία, σύμπτωση ή μοίρα; Υπάρχει, άραγε, κάποιο μυστηριώδες νόημα πίσω απΆ τις παράξενες συμπτώσεις; Τα ίδια αυτά ερωτήματα προσπάθησαν να απαντήσουν ο Seth  και οι υπόλοιποι, όταν  πληροφορήθηκαν πως το αεροπλάνο που έχασαν “κατά τύχη” είναι εκείνο που προσέκρουσε λίγη ώρα αργότερα στους Δίδυμους Πύργους.

Τύχη ή σκοπιμότητα, λοιπόν;  Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Το ίδιο αυτό ερώτημα φαίνεται να διχάζει τον σύγχρονο επιστημονικό κόσμο. Υπάρχει, όμως, κάτι μέσα σε όλα αυτά – τα παράδοξα και συχνά παρεξηγήσιμα – που να αξίζει την προσοχή μας; Υπάρχουν παράξενες συμπτώσεις που να έχουν αλλάξει την κατεύθυνση ανθρώπινων ζωών; Υπάρχει νόημα στην πίστη πως “όλα γίνονται για κάποιον λόγο;”. Ή είναι όλα αυτά αβάσιμες πεποιθήσεις και γνωσιακές στρεβλώσεις;

Συγχρονικότητα

Πρώτος ο Carl Jung, ψυχολόγος και μελετητής του παραψυχολογικού, εισήγαγε τον όρο «συγχρονικότητα» την δεκαετία του 1960, στην προσπάθειά του να περιγράψει αυτό που συχνά αποκαλούσε «γεμάτη νόημα σύμπτωση», ή άλλοτε «μη αιτιώδη συνδετική αρχή».  Συνοψίζοντας διάφορους ορισμούς, ως συγχρονικότητα θα μπορούσαμε να ορίσουμε την «σύμπτωση δύο ή περισσοτέρων γεγονότων στο χωροχρόνο, τα οποία δεν μπορούν να εξηγηθούν με σχέσεις αιτίας – αποτελέσματος, παρόλαυτα φαίνεται να διατηρούν έναν μυστηριώδη δεσμό συνάφειας».

Και αν τα παραπάνω φαίνονται αρκετά τεχνικά, στην πράξη η συγχρονικότητα είναι κάτι το συνηθισμένο, όπως φαίνεται να παραδέχεται το 1/3 του (αγγλοσαξονικού κυρίως) πληθυσμού.

Σας έχει συμβεί κάτι από τα παρακάτω, ρωτάνε οι Beitman και συν. (2009) στο ερωτηματολόγιό τους:

  • Να σκέφτεστε ένα γνωστό και να τον συναντάτε τυχαία μετά από λίγο;
  • Να βλέπετε ένα όνειρο και σύντομα  να βγαίνει αληθινό;
  • Να γνωρίζετε κάποιον τυχαία και να σας “ανοίγει πόρτες” σε κάποιον τομέα;

Εάν ναι, τότε ξέρετε από πρώτο χέρι τι είναι η συγχρονικότητα. Πολλές οι εκφάνσεις της λοιπόν. Πάμπολες και οι ερμηνείες της. Ιστορικά, η συγχρονικότητα φαίνεται να παλλινδρομεί ανάμεσα σε δυο άκρα∙ την αποθέωση και την απόρριψη.

  • Κβαντικές προσεγγίσεις προσπαθούν, ενίοτε, να την καταδείξουν ως μια αρχή υπαρκτή. Στα πλαίσια αυτά -προς το παρόν αναπόδεικτες- γενικευμένες μικροκοσμικές θεωρίες, υποθέτουν πως και σε μακροκοσμικά επίπεδα, γεγονότα και καταστάσεις πιθανώς να συνδέονται μυστηριωδώς με δεσμούς ανεξάρτητους από το χωροχρόνο.
  • Από την άλλη πλευρά, ορισμένες παραψυχολογικές προτάσεις, αμφισβητούμενης ερμηνευτικής δεινότητας, φαίνονται να  προσεγγίζουν την συγχρονικότητας ως μια αρχή ικανή να εξηγήσει σωρεία παράδοξων φαινομένων όπως η εξω-αισθητηριακή αντίληψη.
  • Τέλος, οι σύγχρονες θεωρίες πιθανοτήτων την καταρρίπτουν ως απόρροια παρερμήνευσης της τυχαιότητας.

Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά στην πράξη;  Εάν οι συμπτώσεις είναι όντως εξηγήσιμες με βάση τον «νόμο των πραγματικά μεγάλων αριθμών», τότε είναι απλά “τυχαίες”. Εάν όμως οι συμπτώσεις, παρότι αιτιακά μη εξηγήσιμες, δεν είναι τυχαίες; Τότε, αλλάζουν πολλά. Όπως επισημαίνει ο W. Braud (2000), διάσημος παραψυχολόγος, πολλές φορές οι συμπτώσεις φαίνεται να υπονοούν πως το σύμπαν είναι τελεολογικό και ευφυές, και πως αλληλεπιδρά με τις ανθρώπινες προσδοκίες.

Έτσι φαίνεται να πιστεύουν και πολλοί άνθρωποι, στην προσπάθειά τους να ερμηνεύσουν προσωπικές εμπειρίες συγχρονικότητας. «Δεν μπορεί να είναι τυχαίο», λένε κάποιοι, «είναι σημάδι από τον Θεό», λένε κάποιοι άλλοι. Και όλα αυτά συνοψίζονται στον όρο «τελεολογικές πεποιθήσεις».

Τελεολογικές πεποιθήσεις

«Η θύελλα στο αεροδρόμιο με έκανε να χάσω την πτήση, και έτσι γνώρισα τον έρωτα της ζωής μου. Είχε κάποια σκοπιμότητα η θύελλα αυτή;»

Την ερώτηση αυτή, μεταξύ άλλων, έθεσαν στα πλαίσια ερευνών οι Svedholm και συν. (2010). Τα αποτελέσματα ήταν μάλλον περίπλοκα. Ανθρωποι με γνώση των συμβατικών αρχών αιτιότητας, φάνηκαν παρόλαυτα να αποδίδουν προθέσεις σε μια σωρεία άψυχων αντικειμένων και γεγονότων. Μα πώς γίνεται να πιστεύουν οι άνθρωποι πως ο Θεός στέλνει σημάδια, πως μια θύελλα ενέχει σκοπιμότητα, πως οι συμπτώσεις φέρουν κάποιο κρυφό μήνυμα; Και όμως! Και μάλιστα, άλλες έρευνες καταδεικνύουν πως τέτοιες αντιλήψεις, μαγικές, υπερφυσικές, δυσειδαιμονικές, συχνά συνδιαμορφώνουν μια ευρύτερη μεταφυσική κοσμοθεωρία.

Πώς συνδέονται, όμως, οι δυο αυτές περιοχές της συγχρονικότητας και τελεολογίας;  Αμεσα, είναι η απάντηση που έδωσε και ο ίδιος ο Jung. Διότι, η ερμηνεία των συμπτώσεων ως “μη τυχαίων”, σηματοδοτεί αυτόματα την τελεολογική νοηματοδότησή τους.

Τα πράγματα έτσι φαίνονται εύκολα όσον αφορά στα «τυχερά της μοίρας». Ο Θεός, άλλωστε, φαίνεται να προσλαμβάνεται συχνά από τους ανθρώπους ως η πηγή θετικών γεγονότων, συμπεριλαμβανομένων των ευχάριστων συμπτώσεων. Τι συμβαίνει όμως με τα αρνητικά γεγονότα; Τι συμβαίνει με την ερμηνεία των αρνητικών συμπτώσεων; Τα ερωτήματα αυτά αποτέλεσαν τη βάση για την παρούσα έρευνα (Μarilena Avraam-Repa, 2012).

 Η έρευνα

Το 2012, επτά Έλληνες συμμετέχοντες (μη τυχαίο δείγμα), έλαβαν μέρος σε ατομικές συνεντεύξεις, οι οποίες αργότερα αναλύθηκαν θεματικά. Στόχος της έρευνας (Marilena Avraam-Repa, 2012) αποτελούσε τόσο η διερεύνηση των φαινομενολογικών διαστάσεων της αρνητικής συγχρονικότητας (τα βασικά στοιχεία που απαρτίζουν την εμπειρία), καθώς και η διερεύνηση της τελεολογικής της ερμηνείας.

Αποτελέσματα:  «Κάθε εμπόδιο για καλό»!

Με αυτά τα ερωτήματα κατά νου, επισταμένη ανάλυση των συνεντεύξεων έφερε στην επιφάνεια μια σειρά αποτελεσμάτων. Ας εστιάσουμε όμως στα σημαντικότερα. Το πρώτο εντυπωσιακό εύρημα αφορά στην ίδια την πρόσληψη της αρνητικής συγχρονικότητας.  Και αυτό, διότι και οι επτά συμμετέχοντες περιέγραψαν τις διάφορες συμπτώσεις τους (επαγγελματικές, ερωτικές, κ.α.) ως «μια σειρά αρνητικών γεγονότων». Μοιάζουν λοιπόν οι αρνητικές συμπτώσεις, στην προκειμένη περίπτωση, να αντανακλούν την λαϊκή πίστη: «ενός κακού μύρια έπονται».

Τι συνέβη όμως με την ερμηνεία των γεγονότων αυτών; Μπόρεσε η αρνητική συγχρονικότητα να κλονίσει την πεποίθηση πως “όλα συμβαίνουν για κάποιον σκοπό;”. Η απάντηση είναι όχι. «Συνέβησαν για να με διδάξουν», ήταν μια από τις συχνότερες ερμηνείες. «Συνέβησαν για να με φέρουν πίσω στο σωστό δρόμο», ήταν μία άλλη. «Με τον καιρό κατάλαβα πως έγιναν για το καλό μου», συνοψίζουν και οι επτά.

Συμπεράσματα: Ουδέν κακόν αμιγές καλού…

Καταλήγοντας λοιπόν, ας σημειώσουμε πως η έρευνα αυτή δεν απέδειξε την ύπαρξη της συγχρονικότητας, δεν επιβεβαίωσε τις κβαντικές υποθέσεις κοσμικής διασύνδεσης, ούτε επαλήθευσε την ανθρώπινη πίστη πως το  σύμπαν είναι ευφυές, ζωντανό, ανταποκρινόμενο. Και πιθανώς κάτι τέτοιο να μην γίνει ποτέ. Ούτε στο πεδίο, ούτε στο εργαστήριο.

Ποιά είναι λοιπόν τα τελικά συμπεράσματα;  «Το σύμπαν συνομοτεί για χάρη μας», γράφει κάπου ο Πάολο Κοέλιο, και μας αφήνει έκθετους,  με ένα μικρό χαμόγελο απορίας…

«Ίσως να μην το καταλαβαίνουμε, ίσως να νιώθουμε κάποιες φορές πως όλα πάνε στραβά…Αλλά μπορεί, πράγματι, “κάτι να συνωμοτεί υπέρ μας”», συμπληρώνει ένας από τους συμμετέχοντες. Και αυτή η πίστη, είναι ίσως που μετράει τελικά…

(«A qualitative exploration of negative coincidences experiences in individuals espousing teleogical beliefs»: Αρχική δημοσίευση στο περιοδικό Φαινόμενα, Ελεύθερος Τύπος)

Επιμέλεια/ Σύνταξη για το psyhealth.gr : Μαριλένα Αβραάμ-Ρέπα, Ψυχολόγος MSc Transpersonal Psychology & Consciousness Studies, Αdv. Dip. Creative Thinking/ Creativity Studies
Image by Kent Macdonald

πηγη

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s