Kατηγορίες
Παράξενα Ψυχολογία

Γιατί οι θρησκείες επιβιώνουν παρά την αύξηση του αθεϊσμού;

Ένας αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων (εκατομμύρια πλέον σε όλο τον κόσμο) λένε ότι πιστεύουν ότι η ζωή τελειώνει με το θάνατο, ότι δεν υπάρχει ούτε Θεός, ούτε μεταθανάτια ζωή, ούτε καν θεϊκό σχέδιο. Με την ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιστήμης, αυτή η εκδοχή σήμερα φαντάζει πιο κοντά στην πραγματικότητα. Σε ορισμένες χώρες, ο ανοιχτά αναγνωρισμένος αθεϊσμός δεν ήταν ποτέ πιο δημοφιλής.

“Σήμερα υπάρχουν περισσότεροι αθεϊστές από ποτέ, τόσο σε αριθμό όσο και σε ποσοστό,” λέει ο Phil Zuckerman, καθηγητής κοινωνιολογίας στο Pitzer College στο Claremont της Καλιφόρνιας και συγγραφέας του “Living the Secular Life” (“Ζώντας την Κοσμική Ζωή”). Σύμφωνα με έρευνα της Gallup International, η οποία απασχόλησε περισσότερα από 50.000 άτομα σε 57 χώρες, ο αριθμός των ατόμων που ισχυρίζονται ότι είναι θρησκευόμενοι μειώθηκε από 77% σε 68% μεταξύ 2005 και 2011, ενώ αυτοί που αυτοπροσδιορίστηκαν ως αθεϊστές αυξήθηκαν κατά 3%. Ενώ οι αθεϊστές σίγουρα δεν είναι η πλειοψηφία παγκοσμίως, θα μπορούσαν αυτά τα νούμερα να είναι προάγγελοι των επόμενων ετών; Αν υποθέσουμε ότι οι παγκόσμιες αυτές τάσεις συνεχίζονται, μπορεί η θρησκεία να εξαφανιστεί κάποια μέρα;

Είναι αδύνατο να προβλέψουμε το μέλλον, αλλά εξετάζοντας αυτό που γνωρίζουμε για τη θρησκεία – συμπεριλαμβανομένου του γιατί εξελίχθηκε εξ αρχής και γιατί ορισμένοι άνθρωποι επέλεξαν να πιστέψουν σε κάτι ανώτερο –  μπορούμε να υποθέσουμε πώς μπορεί να διαδραματιστεί η σχέση μας με το Θείο στις δεκαετίες ή τους αιώνες που έρχονται. Οι μελετητές προσπαθούν ακόμη να απορρίψουν τους περίπλοκους παράγοντες που οδηγούν ένα άτομο ή ένα έθνος προς τον αθεϊσμό.

Μέρος της πίστης σε κάτι ανώτερο είναι ότι η πίστη προσφέρει ασφάλεια σε έναν αβέβαιο κόσμο. Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι τα έθνη που αναφέρουν τα υψηλότερα ποσοστά αθεϊσμού τείνουν να είναι εκείνα που παρέχουν στους πολίτες τους σχετικά υψηλή οικονομική, πολιτική και κοινωνική σταθερότητα. “Η ασφάλεια στην κοινωνία φαίνεται να μειώνει τη θρησκευτική πίστη,” λέει ο Zuckerman. “Ο καπιταλισμός, η πρόσβαση στην τεχνολογία και στην εκπαίδευση φαίνεται να συσχετίζεται με τη διάβρωση της θρησκευτικής προσκόλλησης σε ορισμένους πληθυσμούς.”

Η Ιαπωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς, η Νότια Κορέα, οι Κάτω Χώρες, η Τσεχική Δημοκρατία, η Εσθονία, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ουρουγουάη (όπου η πλειονότητα των πολιτών έχει ευρωπαϊκές ρίζες) είναι χώρες όπου η θρησκεία ήταν σημαντική μόλις πριν από έναν αιώνα. Τώρα καταγράφονται σε αυτές κάποια από τα χαμηλότερα ποσοστά θρησκευτικής προσκόλλησης στον κόσμο. Αυτές οι χώρες διαθέτουν ισχυρά συστήματα εκπαίδευσης και κοινωνικής ασφάλισης, χαμηλή ανισότητα και είναι σχετικά πλούσιες. “Το βασικότερο όλων, όμως, είναι ότι οι άνθρωποι είναι λιγότερο φοβισμένοι για το τι μπορεί να τους συμβεί,” λέει ο Quentin Atkinson, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ώκλαντ της Νέας Ζηλανδίας.

Ωστόσο, η παρακμή των θρησκειών φαίνεται να συμβαίνει ακόμη και σε περιοχές που εξακολουθούν να είναι έντονα θρησκευόμενες, όπως η Βραζιλία, η Τζαμάικα και η Ιρλανδία. “Υπάρχουν πολύ λιγότερες θρησκόληπτες κοινωνίες σήμερα απ’ ό,τι πριν από 40 ή 50 χρόνια,” λέει ο Zuckerman. “Εξαίρεση μπορεί να αποτελούν χώρες όπως το Ιράν, αλλά αυτό είναι δύσκολο να υπολογιστεί γιατί πολλοί άνθρωποι εκεί μπορεί να κρύβουν τις πεποιθήσεις τους”. Οι ΗΠΑ, επίσης, είναι μια εξαίρεση έχοντας εξίσου υψηλά ποσοστά θρησκόληπτων. Ωστόσο, μια πρόσφατη έρευνα του ερευνητικού κέντρου Pew αποκάλυψε ότι, μεταξύ του 2007 και του 2012, το ποσοστό των Αμερικανών που δήλωσαν ότι είναι άθεοι αυξήθηκε από 1,6% σε 2,4%.

Ο Ara Norenzayan, συγγραφέας και κοινωνικός ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Βανκούβερ του Καναδά αναφέρει ότι σε μια στιγμή, όλα μπορούν να αλλάξουν: Ένας μεθυσμένος οδηγός μπορεί να σκοτώσει έναν άνθρωπο. Ένας ανεμοστρόβιλος μπορεί να καταστρέψει μια πόλη. Ένας γιατρός μπορεί να ενημερώσει έναν ασθενή ότι δε θα βρίσκεται για πολύ εν ζωή. Καθώς οι κλιματικές μεταβολές καταστρέφουν τον κόσμο και οι φυσικοί πόροι ενδεχομένως να μειώνονται, τότε ο πόνος και οι κακουχίες θα μπορούσαν να τροφοδοτήσουν τη θρησκευτική προσκόλληση. “Οι άνθρωποι θέλουν να ξεφύγουν από τα δεινά. Για κάποιο λόγο, η θρησκεία φαίνεται να δίνει νόημα στον πόνο – πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε κοσμικό ιδανικό ή κάποια άλλη πεποίθηση”, αναφέρει ο Norenzayan.

Το 2011, ένας τεράστιος σεισμός έπληξε το Christchurch της Νέας Ζηλανδίας – μια άκρως κοσμική κοινωνία. Εκείνη την περίοδο, υπήρξε μια ξαφνική άνοδος της θρησκευτικής πίστης στους ανθρώπους που έζησαν αυτό το γεγονός αλλά η υπόλοιπη χώρα παρέμεινε κοσμική. Μπορεί αντιστοίχως να βιώσουμε κάτι άσχημο και να γίνουμε αθεϊστές. Κανείς δεν μπορεί να το αντικρούσει αυτό.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η Φυσική Επιστήμη για να λύσει τα διάφορα ερωτήματα για τον κόσμο. Αλλά η επιστήμη γίνεται δύσκολα κατανοητή. To 2012, πάλι το Ινστιτούτο Gallup της Ουάσινγκτον ανακοίνωσε αυτήν τη φορά τα αποτελέσματα της έρευνάς τους σχετικά με τους Αμερικανούς μόνο και τη θεωρία της εξέλιξης. Το 46% των ενηλίκων δήλωσαν ότι πίστευαν ότι “ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο με τη σημερινή του μορφή τα τελευταία 10.000 χρόνια”. Μόνο το 15% συμφώνησε με τη δήλωση ότι οι άνθρωποι εξελίχθηκαν χωρίς την καθοδήγηση μιας θείας δύναμης.

Αυτό που είναι πιο αξιοσημείωτο με αυτούς τους αριθμούς είναι η σταθερότητά τους: Αυτά τα ποσοστά παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητα από τότε που το Gallup άρχισε να ερευνά το ζήτημα πριν από τριάντα χρόνια. Το 1982, το 44% των Αμερικανών κρατούσε αυστηρά δημιουργιστικές απόψεις, μια στατιστικά ασήμαντη διαφορά από το 2012. Επιπλέον, το ποσοστό των Αμερικανών που πιστεύουν στη βιολογική εξέλιξη αυξήθηκε μόνο κατά τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες τα τελευταία είκοσι χρόνια.

Για όλους αυτούς τους λόγους, πολλοί ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι και φυσικοί υποθέτουν ότι η θρησκεία πιθανότατα δεν θα εξαλειφθεί ποτέ. Η θρησκεία, η οποία διατηρείται μέσω του φόβου ή της αγάπης, έχει μεγάλη επιτυχία στο να διαιωνίζεται και να προσαρμόζεται σε κάθε εποχή. Αν δεν είχε αυτά τα πλεονεκτήματα, θα είχε ήδη εξαφανιστεί.

Ακόμα κι αν χάσουμε τα χριστιανικά, μουσουλμανικά και ινδουιστικά “πιστεύω”, οι δεισιδαιμονίες και η πίστη στο εξωπραγματικό θα συνεχίσουν να επιβιώνουν σχεδόν σίγουρα. Οι άνθρωποι χρειάζονται την ελπίδα ενάντια στον πόνο και στην ταλαιπωρία και θέλουν να πιστεύουν ότι υπάρχει κάτι μετά από αυτή τη ζωή – πιθανότατα η ένωση με το Θεό.

πηγη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s